(KTSG) - Trong các lý do khiến gần một triệu doanh nghiệp và hộ kinh doanh không còn hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký và đang trong tình trạng “xác sống” (zombie) không thể bỏ qua nguyên nhân thủ tục giải thể, đóng mã số thuế (MST) quá nhiêu khê.
- Mã số thuế: dễ khóa khó mở
- Tôi đi hủy mã số thuế
- Để có thể rút ngắn hành trình khôi phục mã số thuế bị khóa
Vào giữa tháng 5-2026, ngành thuế công bố một con số đáng giật mình. Có 325.500 doanh nghiệp và 638.000 hộ kinh doanh - tức 963.500 pháp nhân kinh doanh - đang ở trạng thái không còn hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký. Con số doanh nghiệp zombie này trong cơ sở dữ liệu thuế cả nước đã gần ngang bằng số 1,1 triệu doanh nghiệp thực sự còn hoạt động(1).
Vì sao lại có đến gần một triệu pháp nhân rơi vào trạng thái zombie. Không phải doanh nghiệp nào trong danh sách này đều thuộc dạng bỏ trốn, vậy tại sao họ không đóng cửa một cách đàng hoàng? Câu trả lời không chỉ nằm ở ý thức tuân thủ của doanh nghiệp mà còn có nguyên nhân bắt nguồn từ chính những rào cản từ hệ thống thủ tục giải thể doanh nghiệp.
Giải thể doanh nghiệp về lý thuyết là một quyền hợp pháp, đối xứng với quyền thành lập. Trên thực tế, hai quyền này đang được đối xử hoàn toàn bất cân xứng. Đăng ký thành lập doanh nghiệp có thể hoàn thành trong vài ngày làm việc. Nhưng để giải thể, để chính thức chấm dứt mọi nghĩa vụ pháp lý, bao gồm đóng MST, doanh nghiệp phải vượt qua một hành trình dài không có thời hạn rõ ràng.
Phần lớn hồ sơ giải thể bị ách tắc tại bước làm việc với cơ quan thuế. Không ít doanh nghiệp mất nhiều tháng, thậm chí vài năm chỉ để chờ được xác nhận hoàn tất nghĩa vụ thuế, bước bắt buộc trước khi hoàn tất giải thể. Theo Thông tư 86/2024/TT-BTC, cơ quan thuế phải ra thông báo chấm dứt hiệu lực MST trong ba ngày làm việc kể từ khi doanh nghiệp hoàn thành nghĩa vụ. Quy định thì rõ, nhưng mốc “hoàn thành nghĩa vụ” lại hoàn toàn phụ thuộc vào tiến độ rà soát của từng cán bộ, không có cơ chế giám sát ràng buộc nào(2).
Một chủ doanh nghiệp nhỏ chia sẻ trên VnExpress.vn, năm 2021 anh nộp hồ sơ giải thể sau khi kinh doanh thất bại. Thế nhưng đến tháng 5-2026, hồ sơ vẫn treo ở trạng thái “ngừng hoạt động nhưng chưa đóng MST”. Khi anh trực tiếp lên cơ quan thuế hỏi bao giờ có cán bộ liên hệ hướng dẫn, câu trả lời nhận được là “chưa biết”(3).
Đây không phải là ngoại lệ, mà là thực trạng phổ biến của hàng chục ngàn hồ sơ giải thể còn tồn đọng trên cả nước. Khi bị vướng lâu như vậy, không ít doanh nghiệp chọn cách tự xử: đóng cửa, bỏ địa chỉ, để mặc công ty tồn tại trên giấy tờ, biến thành zombie.
Tình trạng không đóng MST được còn kéo theo nhiều hệ lụy khác, trong đó có nợ thuế. Trong danh sách công khai nợ thuế của TPHCM tính đến tháng 2-2026, có doanh nghiệp chỉ nợ 2 đồng, doanh nghiệp khác nợ 5 đồng. Không chỉ vậy, cơ quan thuế một số tỉnh còn thông báo xem xét tạm hoãn xuất cảnh đối với người đại diện pháp luật của doanh nghiệp nợ 600 đồng, nợ gần 45.000 đồng(4).
Pháp luật hiện hành chỉ cho phép xóa nợ thuế trong một số ít trường hợp nên các khoản nợ vài đồng cứ lưu cửu trong sổ sách. Chính sự cứng nhắc này khiến doanh nghiệp khó đóng cửa đúng quy định và phải chọn cách bỏ mặc.
Muốn dữ liệu doanh nghiệp phản ánh đúng thực tiễn kinh tế, trước hết cần tạo ra một hệ thống mà doanh nghiệp dễ dàng chấp hành, thuận tiện khi giải thể doanh nghiệp, đặc biệt là đóng MST.
(1) https://tuoitre.vn/hon-963-000-nguoi-nop-thue-bo-dia-chi-kinh-doanh-vi-sao-20260514224837657.htm
(2) https://thesaigontimes.vn/giai-the-doanh-nghiep-thu-tuc-van-tac-o-co-quan-thue/
(3) https://vnexpress.net/met-moi-vi-5-nam-cho-giai-the-doanh-nghiep-van-chua-biet-khi-nao-xong-5074129.html
(4) https://nld.com.vn/no-vai-dong-van-khong-duoc-xoa-thue-tphcm-noi-gi-196260325083820092.htm
