Giao cho dân quản lý vỉa hè
 |
| Vỉa hè đường Tôn Thất Thiệp, quận 1, bị lấn chiếm làm bãi giữ xe, người đi bộ phải đi xuống lòng đường - Ảnh: Lê Toàn |
(TBKTSG) - Mười lăm năm trước, TPHCM từng lên kế hoạch giải tỏa lấn chiếm lòng lề đường, song thất bại vì khó khăn trong việc hỗ trợ người nghèo chuyển nghề ổn định...
Ngày 5-10-2007 lãnh đạo TPHCM lại tuyên bố sẽ giải tỏa trắng vỉa hè, lòng lề đường trong vòng 10 ngày... Nhưng sau nhiều tháng triển khai, hầu hết chính quyền quận, huyện đều than trời kêu khó vì không thể xử lý hết. Tình trạng chiếm dụng lòng lề đường để kinh doanh làm nhiều tuyến đường không còn chỗ cho người đi bộ vẫn tiếp diễn.
Chủ tịch UBND phường Bến Nghé, quận 1, Tạ Hoài Nam thừa nhận: “Chính quyền đã cố gắng hết sức, nhưng không thể dẹp yên vì chưa thể bố trí nghề mới cho người bán hàng rong. Đây là một bất cập trong chính sách”. Còn đại diện Sở Giao thông công chính TPHCM nhận định: “Kế hoạch trong 15 năm buộc hoàn tất chỉ trong 10 ngày như chỉ thị của UBND thành phố hồi đầu tháng 10-2007 rõ ràng là không thể thực hiện được”.
Tuy nhiên, chính quyền thành phố vẫn khẳng định, với một đô thị lớn thì tình trạng buôn gánh bán bưng, lấn chiếm lòng lề đường là không thể chấp nhận được. Việc các quận huyện không kiểm soát được tình hình chiếm dụng vỉa hè cũng là điều cần phải chấn chỉnh, nhưng phải bàn bạc, cân nhắc thực tế ở mỗi địa phương...
Đến ngày 14-7-2008, Sở Giao thông Vận tải TPHCM đã trình UBND thành phố dự thảo về quản lý hè phố được điều chỉnh theo hướng giao cho dân quản lý vỉa hè, lòng đường trước nhà mình. Nếu hộ gia đình nào không có nhu cầu sử dụng cũng phải có trách nhiệm giữ gìn vệ sinh, thông báo ngay với chính quyền địa phương những trường hợp vi phạm lấn chiếm.
Theo dự thảo, UBND các quận huyện phải ban hành danh mục những tuyến đường có vỉa hè đủ rộng thuộc phạm vi địa bàn, dành một phần vỉa hè cho người dân tự quản để xe hai bánh trước nhà. Thành phố cũng cho sử dụng tạm thời một phần lề đường vào việc kinh doanh, buôn bán dịch vụ.
Đối với hoạt động giữ xe công cộng có thu phí, dự thảo đề xuất cơ quan thẩm quyền được cấp phép tạm thời một phần vỉa hè làm nơi giữ xe đạp, mô tô. Tuy nhiên, việc cấp phép chỉ áp dụng với những tuyến đường có vỉa hè rộng trên 3 mét và phải được UBND TPHCM phê duyệt. Còn những đường có vỉa hè rộng dưới 3 mét, ngoài mục đích giao thông, chỉ phục vụ việc thi công xây dựng, sửa chữa công trình, các hoạt động xã hội như lễ hội văn hóa, thể thao diễu hành, những sự kiện lớn...
Ngoài ra, lề đường không được sử dụng vào bất cứ mục đích gì. Dự thảo này cũng quy định về việc quản lý lòng đường làm nơi đậu xe.
Theo đó, đối với đường hai chiều, lòng đường rộng tối thiểu 10,5 mét mới cho phép để xe một bên; và tối thiểu rộng 14 mét mới được để xe hai bên. Đường một chiều, lòng đường rộng tối thiểu 7,5 mét thì cho phép để xe bên phải. Vị trí cho phép đậu xe dưới lòng đường không chắn lối ra vào hẻm, công trình nhà cao tầng, khu vực siêu thị, chợ và trung tâm thương mại.
Một điểm mới nữa trong dự thảo là cá nhân, hộ gia đình có tiệc cưới hay tang lễ có lấn sang vỉa hè, chỉ cần thông báo với chính quyền địa phương chứ không phải xin giấy phép. Dự kiến trong thời gian tới, Sở Giao thông vận tải sẽ ban hành mẫu bản vẽ thiết kế vỉa hè, mẫu đơn đề nghị được sử dụng lòng lề đường...
Thực tế cho thấy, việc quản lý hè phố ở các đô thị lớn như TPHCM và Hà Nội chỉ có hiệu lực, hiệu quả thực sự và bền vững khi và chỉ khi nào xử lý hài hòa cả ba lợi ích: thứ nhất, tạo thuận lợi cho hoạt động kinh doanh của các hộ gia đình, giải quyết việc làm, “cơm áo gạo tiền” thiết yếu cho người dân, nhất là người nghèo và gia đình chỉ có sinh kế duy nhất là trông vào “kinh tế vỉa hè”; thứ hai, đảm bảo thuận lợi cho việc mua hàng của người tiêu dùng và an toàn cho người đi bộ; thứ ba, tạo nguồn thu bổ sung ngân sách nhà nước các cấp, nhất là cấp phường và bảo đảm trật tự, văn minh đô thị...
Ngoài ra, để thành công trong tổ chức thực hiện còn phải bảo đảm có các quy định chi tiết, rõ ràng cho từng trường hợp cụ thể, tránh các quy định chung chung, cứng nhắc. Trước mắt, cần có quy định về góc nghiêng và chiều để phù hợp của xe gắn máy cho từng vỉa hè (có thể quay đầu xe ra ngoài nếu hè rộng, và quay đầu xe vào trong nếu vỉa hè hẹp - không thuận tiện cho việc quay đầu xe); bổ sung các quy định nghiêm ngặt hơn về rác thải đô thị, về quảng cáo, rao vặt...
Đồng thời, gắn quyền lợi với trách nhiệm cụ thể của cả người dân kinh doanh (như việc phải bảo đảm thu dọn rác thải và đóng phí vệ sinh lũy tiến theo mức phát thải, bày biện hàng hóa bảo đảm thẩm mỹ và tuân thủ các yêu cầu vệ sinh, sắp xếp xe của khách đúng quy định); lẫn của các cơ quan quản lý trên địa bàn (như quyền trích nộp ngân quỹ địa phương, đơn vị và phụ cấp công tác cá nhân từ các khoản thu được từ quản lý vỉa hè...).
Đặc biệt, cần tăng cường thanh tra, xử phạt các vi phạm bằng các chế tài cụ thể, có hiệu lực, đủ sức răn đe từ các lực lượng của địa phương và cơ sở (trong đó có yêu cầu các hộ và người có nhu cầu kinh doanh đóng một khoản tiền thích hợp từ 100.000 đến 1 triệu đồng tùy theo quy mô kinh doanh với tính chất là tiền “đặt cọc - hoàn trả” cho một loại quỹ mới có tên gọi là “Quỹ văn minh đô thị”do chính quyền cơ sở ở địa phương được phép thành lập và quản lý, với nguồn thu chủ yếu từ việc quản lý văn minh, trật tự đô thị và từ sự hỗ trợ khác ngoài ngân sách, để bảo đảm việc cơ quan có thẩm quyền tự động khấu trừ tiền nộp phạt cho các vi phạm quy định quản lý hè phố trong kinh doanh và xây dựng dân dụng)...
TS NGUYỄN MINH PHONG - Viện nghiên cứu phát triển KT-XH Hà Nội
