Phía sau sự hào nhoáng của Nha Trang
 |
| Dọc bãi biển Nha Trang, những đoạn còn xanh ngát bóng dừa và phi lao ngày càng ít đi - Ảnh: TMB |
(TBKTSG Online) - Cách nay chưa đầy tháng, thành phố Nha Trang của tỉnh Khánh Hòa là tâm điểm chú ý của nhiều người với sự kiện Hoa hậu Hoàn vũ. Nhưng khi cuộc thi còn chưa kết thúc, người ta lại thấy một hình ảnh trái ngược ở Khánh Hòa.
Đó là việc Nhà máy tàu biển Hyundai Vinashin, nếu không bị phát hiện, đã đưa hàng chục tấn chất thải hạt nix thải ra môi trường.
Người ta thường ví von Hải Phòng là Thành phố Hoa phượng đỏ, Đà Lạt là Thành phố Hoa, Pleiku là Phố Núi… nay đã có người chẳng ngần ngại gọi Nha Trang là Thành phố Hoa hậu!
So với các thành phố khác ở Việt Nam, Nha Trang là thành phố có khá nhiều cuộc thi sắc đẹp đã được tổ chức; chẳng hạn như Hoa hậu Việt Nam; Hoa hậu Biển Việt Nam; Hoa hậu thế giới người Việt, Hoa hậu Trái đất, Hoa hậu Hoàn vũ Việt Nam và mới nhất là cuộc thi Hoa hậu Hoàn vũ thế giới đã làm cho tên tuổi Nha Trang đậm thêm trên bản đồ du lịch.
Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của ngành du lịch đan xen với môt số ngành công nghiệp trọng điểm khác đang là một thách thức về mặt môi trường cho thành phố vốn nổi tiếng với phong cảnh biển, đảo thơ mộng.
Khai thác tiềm năng
Nói đến Nha Trang, Khánh Hòa, khách du lịch thường nghĩ ngay đến các danh lam thắng cảnh nổi tiếng như tháp Ponagar, thành cổ Diên Khánh, di tích Yersin, hòn Bà, hòn Chồng, bãi biển Đại Lãnh, vịnh Vân Phong, suối Hoa Lan, thác Yangbay, Dốc Lết hoặc các đảo hòn Tằm, Trí Nguyên, Bích Đầm, hòn Mun - nơi có rạn san hô phong phú và đa dạng nhất Việt Nam… và không thể không nhắc đến bãi biển Nha Trang.
Ngành du lịch Khánh Hòa đang trên đà tăng trưởng trong những năm gần đây. Theo số liệu của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Khánh Hòa, năm 2007 thành phố biển này đã là điểm đến của 1,3 triệu lượt khách, trong đó khách quốc tế khoảng 300.000 lượt, đem về doanh thu khoảng 1.020 tỉ đồng. Du lịch phát triển cũng kéo theo nhiều đổi thay cho thành phố này cả về cảnh quan lẫn môi trường.
Ngồi nhâm nhi ly cà phê, Văn – một giáo viên trẻ của trường Đại học Nha Trang, chỉ tay dọc bãi biển nằm men theo đường Trần Phú và nói, chỉ cách đây vài năm, bãi biển này còn xanh ngát những hàng dương và dừa.
“Cả bãi biển này chỉ có quán Bốn mùa này, nhưng nay thì anh thấy đấy, quán xá, công viên với những lối đi lát gạch, bê tông đang phủ dần bãi biển này,” Văn tâm sự.
Sự thay đổi, tùy góc nhìn của mỗi người, có thể đẹp hoặc không đẹp, nhưng có vẻ như sự thay đổi làm cho chàng trai 31 tuổi, gốc Nha Trang này thấy tiếc tiếc điều gì đó. Lấy xe chạy một đoạn đường Trần Phú, con đường được xem là đẹp nhất Nha Trang này, Văn chỉ cho thấy những công trình khách sạn phục vụ du lịch đang được dựng lên, thay thế những ngôi nhà quen thuộc.
Chỉ qua phía bên kia đường Văn nói: “Chỗ đó trước đây là thư viện tỉnh. Đó là căn nhà có kiến trúc kiểu Pháp nằm trong khuôn viên có nhiều bóng cây xanh mát mẻ, nơi hồi còn là sinh viên tụi tôi thường lui tới...” Văn bỏ lửng câu nói, vì hiện nay nơi đó đang là một công trường ngổn ngang sau lớp hàng rào tôn che chắn. Và chỉ nay mai nơi đó sẽ là một khách sạn mới, góp phần làm cho danh sách số lượng khách sạn tại thành phố này dài thêm.
Dọc con đường Trần Phú và các con đường gần bờ biển, nhà hàng khách sạn mọc lên như nấm. Nếu như năm 2005 toàn tỉnh có khoảng 300 khách sạn, thì hiện nay con số này khoảng 380, cung cấp khoảng 8.000 phòng phục vụ cho ngành du lịch, phần lớn tập trung tại khu vưc thành phố Nha trang.
Trong đó, chỉ có một số ít là khách sạn cao cấp 4 - 5 sao như Vinpearl Land, Sunrise, Diamond Bay, Nha Trang Lodge, Ana Mandara và Yasaka. Phần còn lại là khách sạn 3, 2, 1 sao. Số lượng phòng khách sạn tăng như hiện nay đã vượt khỏi chỉ tiêu phát triển đến năm 2010 với khoảng 7.400 phòng.
Trong kế hoạch phát triển du lịch, tỉnh Khánh Hòa từ năm 2004 đã quy hoạch khu du lịch Cam Ranh với tổng diện tích 4.800 héc ta; trong đó giai đoạn 1 phát triển Khu du lịch bắc bán đảo Cam Ranh có diện tích 2.150 héc ta, nơi có bãi Dài hiện còn rất hoang sơ.
Theo quy hoạch, khu du lịch Cam Ranh sẽ là khu du lịch biển, nghỉ mát chất lượng cao, trung tâm dịch vụ văn hóa, thương mại, hội thảo, du lịch vùng, quốc gia và quốc tế. Tổng quy mô phòng nghỉ khách sạn khoảng 5.000 - 10.000 phòng, trong đó 80-85% số buồng phòng khai thác trong các khu du lịch tập trung và khoảng 15-20% là các buồng phòng khai thác trong các khu dân cư kết hợp dịch vụ du lịch sinh thái. Theo kế hoạch thì đến năm 2010, khu du lịch sẽ hoàn tất các dự án đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng gồm hệ thống đường xá, nước, điện, dự án thoát nước và xử lý nước thải, dự án cây xanh và cảnh quan cho khu du lịch.
Nhìn cung đường men theo vách núi ven bờ biển khoảng 35 ki lô mét từ sân bay Cam Ranh về thành phố Nha Trang, người ta có thể thấy được tiềm năng du lịch ở 8 km bờ biển nước nông và trong vắt vì chưa có dấu ấn của công nghiệp và dân cư cũng thưa thớt. Du khách đến bãi Dài hiện nay chỉ tắm và ăn hải sản từ một số lều quán lụp xụp của người dân trong vùng. Hiện đã có 50 nhà đầu tư đăng ký vào khu du lịch này, nhưng chưa có dự án nào được triển khai xây dựng!
Không khói nhưng nhiều rác thải
 |
| Tàu thuyền neo đậu san sát trên sông Cái gần cầu Trần Phú, nơi du khách vẫn phải khịt mũi vì mùi rong chết phía bên kia cầu. Ảnh: Đình Dũng |
Ông Mai Văn Thắng, Phó giám đốc Sở Tài nguyên-Môi trường tỉnh Khánh Hòa, tâm sự rằng mặc dù sự phát triển làm cho Nha Trang đẹp thêm, nhưng có hai điều ông cảm thấy tiếc cho thành phố này là con người và môi trường. Năm mươi hai năm sống ở thành phố này cho ông cảm nhận rằng trước đây dân Nha Trang rất hiền, nay do nhiều người các vùng khác đổ về sinh sống nên thành phố cũng chật chội hơn, phức tạp hơn và nhất là môi trường thay đổi rất nhiều.
Ông kể vào khoảng năm 1992, Sở Khoa học Công nghệ và Môi trường tỉnh, nơi ông công tác bấy giờ, đã phối hợp với Viện Hải dương học Nha Trang tổ chức cuộc thi chụp ảnh san hô dưới nước tại Hòn Mun, nơi có rạn san hô phong phú và đa dạng nhất Việt Nam.
Cuộc thi thu hút rất nhiều người, đặc biệt là quốc tế vì hồi đó Việt Nam chưa có nhiều thiết bị chụp ảnh dưới nước. Đến khi đi xem ảnh trưng bày mọi người mới trầm trồ sao san hô nó đẹp thế. Tiếng vang cứ dần lan ra, các tổ chức quốc tế bắt đầu để ý đến tính đa dạng sinh học ở vùng vịnh Nha Trang này. Cùng lúc đó, các hoạt động về du lịch bắt đầu vào cuộc, tổ chức các tour lặn biển xem san hô và xem đó như là một sản phẩm du lịch rất hấp dẫn du khách trong nước và quốc tế.
“Mình có cái dở là khi phát hiện tài nguyên, mình không thiết lập được hệ thống quản lý, không điều tiết được các hoạt động đó, cho nên (san hô) bị phá nhiều”, ông Thắng nhớ lại.
Mãi cho đến năm 2001 thì vùng biển hòn Mun mới được đưa vào dự án bảo tồn của tỉnh. Các nhà quản lý mới nhận ra các hoạt động du lịch lặn đã quá mức, đồng thời hành vi của du khách ngày càng không thân thiện với môi trường, cộng với rác xả ra từ các cơ sở đánh bắt, nuôi trồng thủy sản.
Dự án này do Quỹ Môi trường toàn cầu thông qua Ngân hàng thế giới, Chính phủ Hoàng gia Đan Mạch thông qua DANIDA và IUCN - Tổ chức bảo tồn thiên nhiên thế giới tài trợ nhằm “bảo tồn một mô hình điển hình về đa dạng sinh học biển có tầm quan trọng quốc tế và đang bị đe dọa”.
Tuy nhiên, đó mới chỉ là một phần tác động của ngành du lịch vào môi trường thiên nhiên ở khu vực này. Các dự án, cơ sở du lịch lớn nhỏ lại là một mối quan ngại không nhỏ cho thành phố du lich này.
Theo số liệu của Sở Tài nguyên-Môi trường tỉnh Khánh Hòa, tổng lượng nước thải của các cơ sở kinh doanh du lịch trong tỉnh thải ra môi trường trên 3.000 mét khối trong một ngày đêm; trong đó khoảng 95% tập trung tại vùng biển Nha Trang. Mặc dầu đã có hệ thống xử lý nước thải, nhưng chủ yếu bằng bể tự hoại, bể lắng, lọc với công suất không đủ nên xử lý không xuể khi lượng khách đông. Hầu hết nước thải sau xử lý hoặc chưa xử lý đều được xả ra cống thoát nước chung của thành phố hoặc ra sông, biển, hoặc cho tự thấm gây ô nhiễm nguồn nước và môi trường.
Nhận thức được vấn đề, hiện chính quyền tỉnh đang nỗ lực để kiểm soát ô nhiễm môi trường. Một cán bộ của Sở Tài nguyên-Môi trường tỉnh này cho biết, tất cả các dự án đầu tư du lịch trước khi được cấp phép đều phải qua khâu đánh giá tác động môi trường, cảnh quan, phải đưa ra được những biện pháp xử lý nước thải. Và một khi dự án không khả thi, tỉnh sẽ từ chối cấp phép.
Thế nhưng trên thực tế, kiểm soát xử lý môi trường khi doanh nghiệp đi vào hoạt động mới là vấn đề quan trọng, thậm chí là một thách thức cho các cơ quan chức năng, cho dù là hệ thống xử lý đã được phê duyệt quy mô đến mức nào.
Theo báo cáo thông tin môi trường tỉnh Khánh Hòa hồi tháng 4-2008, ngành du lịch có hoạt động xử lý nước thải kém nhất trong các lãnh vực. Bản báo cáo cho thấy trong số 13 cơ sở kiểm soát ô nhiễm nước thải (là những khách sạn có lượng nước thải lớn), chỉ có một cơ sở đạt tiêu chuẩn, chiếm vỏn vẹn 8% trong khi ngành công nghiệp là 50%.
Chính vì vậy nước thải du lịch đã và đang tạo nên những sức ép về mặt môi trường ngày càng lớn theo tỷ lệ đầu tư, một khi chưa có các biện pháp quản lý, quy hoạch phù hợp để giảm tải về môi trường cho thành phố với dân số khoảng 400.000 người.
Trong chiến lược phát triển của tỉnh, Nha Trang nằm giữa với phía bắc là vịnh Vân Phong, nơi phát triển mạnh về công nghiệp hàng hải với cảng trung chuyển container quốc tế, trong đó có nhà máy tàu biển Hyundai –Vinashin là nguồn chất thải công nghiệp độc hại từ nhiều năm qua. Phía nam Nha Trang là Cam Ranh, nơi có dự án quy hoạch phát triển du lịch bắc bán đảo Cam Ranh đang chờ đợi nhà đầu tư. Theo thiết kế, một khi hoàn thành, khu du lịch này sẽ đưa ra môi trường tự nhiên khoảng 12.000 mét khối nước thải mỗi ngày đêm.
Có người cho rằng hơn ai hết các doanh nghiệp là người phải có ý thức bảo vệ môi trường vì một khi môi trường ô nhiễm thì chính các doanh nghiệp cũng bị thiệt hại nghiêm trọng. Nhưng cũng có người cho rằng nếu không kiểm soát chặt môi trường thì điểm đến Nha Trang sẽ trở thành điiểm "tránh" của du khách năm châu vì nỗi sợ hãi môi trường ô nhiễm.
ĐÌNH DŨNG
