(KTSG) - Trong bối cảnh sản xuất nông nghiệp Việt Nam thời gian qua gặp rất nhiều khó khăn do thời tiết cực đoan (hạn hán, lũ lụt, dịch bệnh), giá cả đầu vào tăng vọt, giá đầu ra thất thường và thị trường xuất khẩu bị thu hẹp bởi rào cản tiêu chuẩn, cạnh tranh gay gắt, nhiều hộ nông dân nhỏ lẻ lâm vào cảnh thua lỗ. Thế nhưng, bức tranh lại hoàn toàn trái ngược với các doanh nghiệp nông nghiệp lớn. Năm 2025, hàng loạt “ông lớn” niêm yết đồng loạt lập kỷ lục lợi nhuận, đánh dấu bước chuyển mình mạnh mẽ của ngành.
- Ba dự án nông nghiệp công nghệ cao nhận được tài trợ của Chính phủ Úc
- TPHCM tập trung phát triển nông nghiệp công nghệ cao
Theo báo cáo tài chính đã được công bố, Dabaco (DBC) đạt doanh thu thuần gần 14.900 tỉ đồng, lợi nhuận sau thuế 1.506,8 tỉ đồng, tăng gần 96% so với năm trước và cao nhất lịch sử. BAF Việt Nam cũng lãi kỷ lục nhờ mở rộng đàn heo. Masan MEATLife (MML) báo lãi 563 tỉ đồng, gấp 25 lần. Hoàng Anh Gia Lai (HAGL) với mảng trái cây xuất khẩu (chuối, sầu riêng, hạt mắc ca, dâu tằm) đạt doanh thu 7.440 tỉ đồng, lợi nhuận sau thuế 2.243 tỉ đồng, gấp đôi năm trước. GC Food (GCF) dù quy mô nhỏ hơn vẫn lãi hơn 98,5 tỉ đồng, tăng 50%. Nhóm phân tích SSI Research nhận định: năm 2025 là “điểm hội tụ” giữa giá hàng hóa thuận lợi và năng lực quản trị cải thiện(*).
Bức tranh tương phản rõ rệt
Sự tương phản này phản ánh rõ hiện trạng nông nghiệp Việt Nam: sản xuất manh mún, chủ yếu dựa vào hộ cá thể (chiếm khoảng hơn 80% diện tích canh tác), thiếu liên kết chuỗi, phụ thuộc trung gian, năng suất thấp, bị động về thị trường, dễ tổn thương trước biến động… Ngược lại, các doanh nghiệp lớn thành công nhờ ba yếu tố cốt lõi. Thứ nhất, quy mô lớn và chuỗi khép kín: BAF áp dụng mô hình 3F (Feed - Farm - Food), tự chủ 100% thức ăn chăn nuôi, giảm chi phí nguyên liệu biến động. Dabaco và MML cũng tích hợp từ giống đến chế biến, giúp biên lợi nhuận gộp tăng mạnh. Đây là một hình thức của sản xuất tuần hoàn: phụ phẩm, phế phẩm của hoạt động sản xuất này có thể là đầu vào của hoạt động sản xuất khác trong toàn chuỗi, nhằm tối ưu hóa các nguồn lực và hạn chế đến mức thấp nhất sự lãng phí.
Thứ hai, tái cấu trúc tài chính bền vững: HAGL thanh toán 700 tỉ đồng trái phiếu cũ, phát hành cổ phiếu hoán đổi hơn 2.500 tỉ đồng nợ, chi phí tài chính giảm mạnh. GC Food thu hẹp dư nợ, lãi vay giảm 56%... Điều này liên quan đến khả năng chủ động nguồn vốn và việc sử dụng các nguồn vốn, nhằm tránh bị động và hạn chế tăng chi phí (nhất là lãi suất). Trong khi đó, sản xuất nhỏ rất khó khăn trong việc thực hiện điều này, khiến không đủ vốn phục vụ sản xuất (nhất là vào những thời điểm then chốt) và rất khó điều tiết, kiềm chế mức tăng chi phí, dẫn đến giá thành cao và khó cạnh tranh.
Thứ ba, định hướng thị trường và công nghệ: Tập trung xuất khẩu sản phẩm giá trị cao, chế biến sâu (thịt chế biến của MML ổn định hơn thịt tươi), ứng dụng giống mới, quản trị số để kiểm soát rủi ro… Việc sử dụng công nghệ để chế biến thay vì bán thô hoặc qua sơ chế giúp các nhà sản xuất chủ động đầu ra của mình hơn và nâng cao hiệu quả sản xuất hơn. Một doanh nghiệp hay một nông dân trồng thanh long nếu không thể chế biến thì đến thời điểm thu hoạch mà giá bán không cao vẫn buộc phải cắt bán nhưng nếu có cơ sở chế biến thì hoàn toàn tập trung thu hoạch cho chế biến chứ không bán tươi, từ đó tránh được bị động đầu ra và giảm rủi ro hơn.
Từ hiện trạng đó, chúng ta rút ra những bài học quan trọng cho sản xuất nông nghiệp Việt Nam trong thời gian tới.
Bốn điểm gợi ý cho sản xuất nông nghiệp trong thời gian tới
Đó là phải chuyển đổi quy mô và liên kết chuỗi. Nhà nước cần thúc đẩy tích tụ ruộng đất, hỗ trợ hình thành các hợp tác xã kiểu mới, liên doanh nông hộ - doanh nghiệp lớn. Trong bối cảnh hiện nay, sản xuất nhỏ có hiệu quả rất thấp và hoàn toàn không thể cạnh tranh; thực tế đang diễn ra hiện tượng nông dân bỏ hoang đất khá nhiều và gần như ở khắp các địa phương. Bên cạnh đó, mô hình 3F cần nhân rộng ở chăn nuôi, trồng trọt và thủy sản để giảm phụ thuộc giá cả và trung gian. Cần tối ưu hóa hoạt động sản xuất và sử dụng đất, cũng như các nguồn đầu vào (như nguyên liệu, nhiên liệu, năng lượng, nước sạch, thuốc bảo vệ thực vật…) để giảm giá thành và hạn chế gây ô nhiễm môi trường.
Đó là đầu tư mạnh mẽ vào công nghệ và tìm các giải pháp thích ứng với tình trạng biến đổi khí hậu. Áp dụng giống kháng hạn, kháng bệnh, hệ thống tưới tiêu tự động, IoT giám sát, nông nghiệp chính xác… Chính sách tín dụng ưu đãi, quỹ bảo hiểm rủi ro nông nghiệp phải được mở rộng để nông dân tiếp cận. Đương nhiên, giải pháp này rất khó áp dụng cho các hoạt động sản xuất nhỏ lẻ, nhưng trên bình diện chung, việc ứng dụng công nghệ vào sản xuất nông nghiệp là xu thế tất yếu nên bản thân các cá nhân và tổ chức phải chủ động, trên cơ sở hỗ trợ của nhà nước.
Đó là xây dựng quản trị tài chính chuyên nghiệp và định hướng giá trị gia tăng. Doanh nghiệp cần giảm đòn bẫy nợ, đa dạng hóa vốn (trái phiếu xanh, quỹ đầu tư…), tập trung chế biến sâu, xây dựng thương hiệu quốc tế (VietGAP, GlobalGAP) để xuất khẩu ổn định sang các thị trường lớn như EU, Mỹ, Nhật Bản... Đồng thời, đẩy mạnh liên kết (nhất là các mô hình tổ hợp, hợp tác xã…) để tăng quy mô sản xuất và tạo thuận lợi trong việc tạo/huy động vốn.
Đó là phát huy vai trò dẫn dắt của Nhà nước. Cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế đất đai, đầu tư hạ tầng logistics lạnh, hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực, nghiên cứu giống. Cần tạo một hành lang rộng để hướng tới nông nghiệp sinh thái, carbon thấp để đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu và phát triển bền vững. Trên hết, Nhà nước phải xem nông nghiệp là cơ sở, là nền tảng để bảo đảm an ninh lương thực và ổn định đời sống và là tiền đề để thúc đẩy một số ngành kinh tế phát triển, như công nghiệp chế biến, dịch vụ, du lịch…
Có thể nói, thành công kỷ lục của các “đại gia” ngành nông nghiệp năm 2025 không phải ngẫu nhiên mà là kết quả của quy mô, chuỗi khép kín, quản trị hiện đại và khả năng thích ứng. Nếu áp dụng những bài học này, nông nghiệp Việt Nam sẽ vượt qua khó khăn, chuyển từ sản xuất truyền thống sang hiện đại, bền vững, góp phần nâng cao thu nhập nông dân và vị thế xuất khẩu toàn cầu trong thời gian tới.
(*) https://vnexpress.net/nhieu-dai-gia-nong-nghiep-lai-ky-luc-nam-ngoai-5040387.html
