(KTSG) - Từ người bán hàng rong, quán ăn, doanh nghiệp bán lẻ đến các ngành xuất khẩu, sự thiếu hụt bao nylon hay nhựa đang trở thành vấn đề sát sườn của Việt Nam, cũng như nhiều nền kinh tế châu Á khác. Sau hai đợt điều chỉnh giá trong tháng 3 và tháng 4, ngành nhựa Việt Nam đang chuẩn bị cho đợt điều chỉnh giá lớn kể từ giữa tháng 5 này.
- Thái Lan chuẩn bị ứng phó khủng hoảng hạt nhựa
- Philippines không áp thuế tự vệ hạt nhựa HDPE của Việt Nam
Một thỏa thuận hòa bình Trung Đông treo lơ lửng có nguy cơ khiến cuộc khủng hoảng nhựa thêm trầm trọng. Nhiều nước châu Á đã đưa bao nylon và chai nhựa vào các kế hoạch hành động khẩn, nhằm ngăn tác động giá nhựa ảnh hưởng đến giá tiêu dùng và đời sống người dân.
Báo giá mỗi ngày
Giá hạt nhựa đang gia tăng trên khắp thị trường hàng hóa ở châu Á và thế giới. Giá hạt nhựa HDPE đã vọt từ 900 đô la/tấn lên 1.650 đô la/tấn vào cuối tháng 3-2026. Đến tuần thứ hai của tháng 5, giá vẫn neo ở mức cao 1.700-1.750 đô la/tấn tùy theo khu vực, tuy vậy nguồn cung đã đa dạng hơn do châu Á tăng cường nhập dầu và các sản phẩm hóa dầu từ Mỹ và châu Phi…
Tương tự, bột nhựa PVC cũng tăng từ 580 đô la/tấn lên mốc 1.000 đô la/tấn vào cuối tháng 3, đầu tháng 4. Hiện giá bột nhựa chưa có dấu hiệu hạ nhiệt do chi phí năng lượng tại các nhà máy sản xuất vẫn ở mức đỉnh.
“Giá vẫn neo ở mức cao, song không tăng sốc như trong tháng 3 và tháng 4”, chuyên gia thương mại của một tập đoàn nhựa Trung Đông có chi nhánh tại TPHCM trao đổi với Kinh tế Sài Gòn gần đây.
Nếu như trung tuần tháng 4 giá chạm mốc 33.000 đồng/ki lô gam, thì đến nay giá bán lẻ một số dòng nhựa nguyên sinh như HDPE thổi, PP đã chạm ngưỡng 35.000-38.000 đồng/ki lô gam hoặc có lúc cao hơn. So với giai đoạn đầu năm, giá nhựa tại Việt Nam đã tăng tổng cộng khoảng 30-40% hoặc hơn.
Hệ quả là lợi nhuận của các doanh nghiệp sản xuất bao bì và đồ nhựa trong nước bị ăn mòn nghiêm trọng, nhiều đơn vị phải điều chỉnh giá liên tục, cứ 2-3 ngày một lần, do “bám chặt diễn biến của khủng hoảng Trung Đông”. Riêng ông Jonathan Sourintha, Giám đốc điều hành hãng bao bì Turn Green tại TPHCM, nói rằng giá cả tăng nhanh đến mức hãng đã phải “báo giá mỗi ngày”.
Cuộc khủng hoảng thầm lặng
Giá xăng dầu tăng vọt thu hút hết sự chú ý của mọi người, khiến những lo âu về giá hạt nhựa và phân bón tăng vọt trở thành tiếng kêu lọt thỏm giữa sa mạc. Tuy vậy, kịch tính đã diễn ra ở Thái Lan và Hàn Quốc…
Tại Seoul và các thành phố lớn ở Hàn Quốc, người dân đã đổ xô tích trữ túi rác trong tháng 3 và tháng 4 do thiếu hụt naphtha - nguyên liệu chính để sản xuất nhựa. Tình hình hiện tạm ổn và chính quyền xác nhận nguồn dự trữ túi rác sẽ đủ dùng cho ít nhất 3-4 tháng tới.
Tuy vậy, tình hình thiếu cục bộ vẫn diễn ra. Theo tờ Korea Times, người dân khu Songdo thuộc Incheon nói rằng vẫn khó tìm mua túi rác xanh tại các cửa hàng tiện lợi như CU hay Lotte do nguồn cung gián đoạn. Giải pháp cuối cùng là chính phủ đảm bảo nguồn cung và cam kết không tăng giá, khuyến kích người dân giảm sử dụng túi rác lớn và đổi rác thải nhựa lấy bao rác.
Tại Thái Lan, vào đầu tháng 5 này chính phủ đã đẩy nhanh tốc độ giải ngân 1,2 tỉ baht (hơn 37 triệu đô la) với lãi suất thấp dành cho 3.300 nhà máy nhỏ và vừa đang đối mặt với nguy cơ đóng cửa do chi phí nhựa đầu vào tăng 60-90% so với đầu năm 2026.
Trước đó vào đầu tháng 4, theo tờ The Nation, Chính phủ nước này đã chính thức lập nhóm đặc nhiệm liên ngành, đưa hạt nhựa vào diện kiểm soát đặc biệt, khuyến khích tái chế... Bên cạnh hạt nhựa, Bộ Thương mại Thái Lan đã đưa nước đóng chai và các loại gia vị vào danh mục hàng hóa kiểm soát đặc biệt theo Luật giá hàng hóa và dịch vụ.
Giá bao nylon gia tăng cũng ảnh hưởng đến người bán hàng rong và các tầng lớp lao động thu nhập thấp khác ở Thái Lan, Indonesia và các nước Đông Nam Á khác. Chiếm 45% mức thị phần găng tay cao su toàn cầu, ngành công nghiệp sản xuất găng tay của Malaysia cũng lao đao vì giá nhựa và giá dầu tăng vọt, đặc biệt các doanh nghiệp nhỏ. Còn Nhật Bản từ giữa tháng 4 đã giải phóng 10% trong tổng kho dự trữ 500 triệu đôi găng tay y tế nhằm xoa dịu nỗi lo thiếu hụt vật tư y tế trong nước.
Kế hoạch ứng phó của ngành nhựa Việt Nam
Ngành công nghiệp nhựa Việt Nam hiện đạt quy mô doanh thu 32 tỉ đô la, riêng xuất khẩu các loại hạt nhựa và sản phẩm nhựa đạt 10 tỉ đô la, theo số liệu năm 2024 của Hiệp hội Nhựa Việt Nam (VPA) và các hãng nghiên cứu thị trường. Đến 70-80% nguồn nguyên liệu hiện phụ thuộc vào Trung Đông, có nguồn nêu con số đến 80-90%.
Cho đến giờ, Việt Nam chưa có dấu hiệu xáo trộn nào gắn với chuyện thiếu hụt bao nylon cả trong đời sống hay đặt ra các biện pháp khẩn cấp như ở Thái Lan hay Hàn Quốc. Tuy vậy, nền sản xuất ngày cần dùng nhiều nhựa hơn buộc ngành phải nghĩ đến kế hoạch ứng phó với những kịch bản tương tự.
Vào giữa tháng 4, bà Huỳnh Thị Mỹ, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký VPA, nói rằng nguyên liệu tồn kho thông thường đủ cho sản xuất trong 2-3 tháng. Dự kiến đến hết tháng 5, phần lớn doanh nghiệp sẽ cạn kho, đơn vị dự trữ tốt cũng chỉ cầm cự được đến tháng 6.
Sau khoảng thời gian cầm cự này, doanh nghiệp phải nhập hàng theo giá mới tăng vọt. Cùng thời điểm đó, ông Trần Việt Anh, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Công ty cổ phần Xuất nhập khẩu Nam Thái Sơn, nói rằng ngành nhựa đang lâm vào “cuộc khủng hoảng nguyên liệu thực sự”(1).
Tuy vậy, nguồn tin từ tập đoàn nhựa Trung Đông nhận định rằng cuộc khủng hoảng đã bắt đầu sớm hơn, bởi hầu hết nhà sản xuất “đã phải “cắn răng” nhập nguyên liệu với giá cao chót vót từ đầu tháng 4 rồi”. Việc tổ hợp hóa dầu Long Sơn (LSP) thuộc tập đoàn SCG của Thái Lan xác nhận sẽ tạm dừng hoạt động từ giữa tháng 5-2026 cũng khiến các nhà sản xuất và cung ứng ngành nhựa Việt Nam thêm lo âu. Sau hai đợt điều chỉnh giá trong tháng 3 và tháng 4, ngành nhựa đang chuẩn bị cho đợt điều chỉnh giá lớn kể từ giữa tháng 5 này.
Cuộc khủng hoảng hạt nhựa do tác động của tình hình Trung Đông dường như đang song hành với lộ trình siết chặt pháp lý với rác thải nhựa tại Việt Nam. Kể từ ngày 1-1-2026, theo Luật Bảo vệ môi trường 2020 và các nghị định, văn bản hướng dẫn có liên quan, Việt Nam sẽ dừng sản xuất và nhập khẩu túi nylon khó phân hủy có kích thước nhỏ hơn 50 x 50 cen ti mét.
Siêu thị và các trung tâm mua sắm vẫn cung cấp bao nylon dùng một lần có thể bị phạt. Thời điểm khan hiếm nguồn cung bao nylon được dự báo từ đầu tháng 7 sắp tới cũng lại trùng với Ngày Quốc tế không dùng bao nylon được tổ chức ngày 3-7 hàng năm.
Lộ trình cấm đã có, nhưng hiện Việt Nam vẫn chưa sản xuất đủ sản lượng hoặc giá thành còn cao các loại bao bì như túi giấy, túi sinh học, túi vải… Giải pháp thay thế cho bao nylon vẫn đang là chuyện đau đầu với hàng triệu chủ hộ kinh doanh nhỏ lẻ đang quay cuồng vì bão giá.
Ngành nhựa Việt Nam đang khẩn trương đa dạng hóa nguồn nhập khẩu (ngoài Trung Đông) và chuẩn bị cho đợt điều chỉnh giá thứ ba. Trên thực tế, nhiều doanh nghiệp đã sớm đi những bước căn cơ hơn như đẩy mạnh thu gom rác thải nhựa và nâng tỷ lệ nhựa tái sinh trong sản xuất lên mức cao nhất, nhằm giảm bớt sự phụ thuộc vào hạt nhựa nguyên sinh nhập khẩu đắt đỏ.
Bao nylon là nguồn cơn của rác thải nhựa. Cuộc chiến vùng Vịnh khiến chuyện thiếu hụt hay không có bao ny lon trở thành một cuộc khủng hoảng mới. Tuy nhiên, áp lực cũng đang đè nặng lên mảng nhựa tái sinh khi nhu cầu tăng đột biến. Đứt gãy chuỗi cung ứng nhựa ngay trước ngưỡng cửa “khai tử” túi nylon là một sự trớ trêu của phát triển. Giải quyết cả hai nan đề này là chiến lược phát triển mới của ngành nhựa Việt Nam.
Mời xem bài tiếp theo: Cuộc đối đầu giữa “nguyên sinh” và “tái sinh” trên KTSG 22-2026, phát hành ngày 28-5-2026.
(1) https://nld.com.vn/nguy-co-dut-gay-chuoi-cung-ung-nganh-nhua-196260417211630685.htm
Bao nylon tác động đến các tầng lớp lao động, ngành kinh tế ra sao?
Giá nhựa gia tăng ảnh hưởng trực tiếp ngành bao bì nhựa và rộng hơn là các ngành xe hơi, điện tử và y tế. Chưa có các thống kê về tác động của chiến sự Trung Đông đến giá nhựa ở các ngành này. Với các ngành xuất khẩu tỉ đô la như dệt may hay da giày, chi phí bao bì tăng 30-40% đang trực tiếp làm yếu đi năng lực cạnh tranh về giá của hàng Việt Nam trên kệ hàng thế giới.
Nhưng dễ thấy hơn là tác động của giá nhựa đến cuộc sống hàng ngày, đặc biệt là qua những chiếc bao nylon với các gánh hàng rong, quán ăn, nhà bán lẻ, chuỗi siêu thị và cửa hàng tiện lợi. Giá bao nylon loại trơn, tự phân hủy tại TPHCM đã tăng từ 55.000 lên 95.000 đồng/ki lô gam trong tháng 3-2026 nếu mỗi lần mua sỉ 300-500 ki lô gam. Giá sau đó hạ nhiệt một chút vào cuối tháng 4, nhưng hiện vẫn neo ở mức cao. Một số doanh nghiệp bán lẻ nhỏ nói nhà cung cấp đã cảnh báo từ cuối tháng 3 là nguồn bao ny lon có thể khan hiếm trong tháng 7 sắp tới nếu các bên chưa ký kết và thực thi nghiêm chỉnh thỏa thuận hòa bình Trung Đông.
