Trung Quốc muốn “chấm điểm” tín nhiệm xã hội với 33 triệu doanh nghiệp
Lê Linh
(TBKTSG Online) - Trung Quốc đang thúc đẩy nhanh kế hoạch triển khai hệ thống chấm điểm tín nhiệm xã hội đối với công dân và 33 triệu doanh nghiệp tại nước này, làm dấy lên các lo ngại của các công ty nước ngoài giữa lúc Bắc Kinh tìm cách mở rộng quyền kiểm soát môi trường kinh doanh trong nước.
 |
| Nhiều doanh nghiệp nước ngoài hoạt động tại Trung Quốc đang hoang mang vì không rõ hệ thống tín nhiệm xã hội của Trung Quốc sẽ tác động đến họ ra sao. Ảnh: NPR |
Tờ South China Morning Post hôm 17-9 đưa tin, Ủy ban Cải cách và Phát triển quốc gia Trung Quốc (NDRC) đang khẩn trương chuẩn bị ra mắt hệ thống giám sát dựa trên mức đánh giá tín nhiệm xã hội đối với tất cả các công ty thương mại lớn nhỏ trong nước.
Mức đánh giá sẽ được “chấm” dựa vào các phán quyết của tòa án, các quyết định xử phạt hành chính, hồ sơ thuế, các vấn đề bảo vệ môi trường, chất lượng sản phẩm, an toàn lao động... liên quan đến họ.
Những người ủng hộ hệ thống này lập luận nó sẽ giúp tạo ra những doanh nghiệp chấp hành luật pháp tốt hơn. Song những người phản đối lại lo ngại nó sẽ trao quyền lực lớn hơn cho các quan chức địa phương để nhắm đến một số công ty nhất định.
Trong thông tư công bố hôm 16-9, NDRC cho biết đã hoàn thành bản thẩm định tín nhiệm xã hội sơ bộ đối với một số doanh nghiệp và giờ đây, bản thẩm định được chuyển về các chính quyền địa phương để kiểm tra và cập nhật thêm.
Các doanh nghiệp sẽ được xếp hạng ở các mức xấu, khá, tốt hoặc xuất sắc, như một nền tảng cơ bản giúp chính quyền tiến hành các mức độ giám sát khác nhau.
Ban lãnh đạo của những doanh nghiệp có lịch sử tín nhiệm xấu sẽ bị các quan chức địa phương yêu cầu tiến hành kiểm điểm đánh giá chi tiết, bao gồm các kế hoạch khắc phục các vấn đề của họ.
NDRC đã hoàn tất bản thẩm định tín nhiệm xã hội của các công ty trong lĩnh vực dịch vụ lữ hành, khai thác than, vận chuyển xe buýt đường dài, dịch vụ cung cấp gas và dịch vụ nhà cửa. Theo bản thẩm định tín nhiệm xã hội của các công ty khai thác than được công bố hồi tháng 4, chỉ có 98 trong 19.000 công ty được xếp hạng xuất sắc nhưng có đến 1.868 công ty bị xếp hạng tín nhiệm xấu.
Khoảng 204 công ty cung cấp gas bị xếp hạng tín nhiệm xấu vì họ có tên trong danh sách xử phạt của Tòa án nhân dân tối cao hoặc Cục Quản lý thị trường quốc gia Trung Quốc vì vi phạm các luật và quy định.
NDRC không nêu chi tiết phương pháp tính điểm nhưng cho biết sẽ lấy ý kiến tư vấn của công chúng cho đến cuối tháng 10. Hệ thống chấm điểm tín nhiệm xã hội được đồn đoán áp dụng cho tất cả các công dân và các công ty đăng ký hoạt động ở Trung Quốc một khi chính thức có hiệu lực vào cuối năm 2020. NDRC không nói rõ có bao nhiêu công ty nước ngoài hay công ty tư nhân có tên trong bản thẩm định tín nhiệm xã hội sơ bộ hiện nay.
Thực ra, trong nhiều năm qua, Trung Quốc đã triển khai áp dụng thí điểm hệ thống chấm điểm tín nhiệm xã hội đối với người dân ở nhiều tỉnh. Theo Trung tâm Thông tin tín nhiệm công cộng quốc gia Trung Quốc, trong 2018, có hàng triệu người dân Trung Quốc bị cấm đi tàu cao tốc hoặc máy bay vì điểm tín nhiệm xã hội thấp.
Nữ diễn viên Diệp Tuyền là một trong những số đó. Cô bị cấm lên một chuyến bay hồi tháng 3 sau khi không chấp hành phán quyết của tòa buộc cô phải xin lỗi người yêu cũ vì đã phỉ báng anh này.
Giờ đây, hệ thống chấm điểm tín nhiệm xã hội đang gây lo lắng cho các doanh nghiệp nước ngoài vì họ cho rằng chính phủ Trung Quốc có thể sử dụng nó như “vũ khí” trả đũa trong các cuộc tranh chấp thương mại quốc tế hoặc để giúp tạo ra lợi thế bất công cho các công ty trong nước.
Các mối lo ngại này ngày càng gia tăng trong bối cảnh Trung Quốc đang soạn một “danh sách đen” về các công ty nước ngoài không đáng tin cậy với mục đích trừng phạt họ nếu họ gây tổn thương cho các công ty Trung Quốc vì những lý do phi thương mại. Đây được xem là động thái đáp trả việc Bộ Thương mại Mỹ đưa hãng thiết bị viễn thông Huawei vào danh sách đen hồi tháng 5 để áp đặt lệnh cấm vận đối với hãng này.
Trong báo cáo công bố vào cuối tháng trước, Phòng Thương mại Liên minh châu Âu ở Trung Quốc (EuroCham China) cảnh báo dữ liệu doanh nghiệp được thu thập trong hệ thống tín nhiệm xã hội có thể trở thành “vũ khí” để nhắm đến các công ty nước ngoài.
“Liệu Trung Quốc có thể dùng hệ thống này theo cách như vậy không? Chắc chắn rồi. Nó là một công cụ quản lý rất quyền lực”, Bjorn Conrad, Giám đốc điều hành Công ty nghiên cứu Sinolytics, đơn vị phối hợp EuroCham China thực hiện báo cáo trên, nói.
Jorg Wuttke, Chủ tịch EuroCham China, cho biết việc nộp các dữ liệu nhạy cảm cho chính quyền có thể gây rủi ro cho tài sản sở hữu trí tuệ của các công ty nước ngoài. Theo ông, các ngân hàng, các công ty bảo hiểm và y tế sẽ cần phải cân nhắc tiết lộ thông tin với chính quyền địa phương ở mức độ nào.
Lian Weiliang, Phó Chủ tịch NDRC, giải thích rằng bản thẩm định tín nhiệm xã hội sẽ không được sử dụng trực tiếp cho mục đích xử phạt các công ty bị mức tín nhiệm xã hội xấu. Thay vào đó, các cơ quan quản lý của chính quyền sẽ thảo luận và thống nhất ra quyết định xử phạt theo “một quy trình nghiêm ngặt” dựa trên pháp luật và các quy định.
Đối với các vi phạm nghiêm trọng, đặc biệt là gây nguy hại đến tính mạng và tài sản, hình thức xử phạt sẽ nghiêm khắc hơn, chẳng hạn như cấm gia nhập thị trường tạm thời, thậm chí vĩnh viễn, theo ông Weiliang.
Trong khi đó, Chen Hongwan, Cục trưởng Cục tài chính và tài khóa của NDRC, cho biết hệ thống tín nhiệm xã hội được tạo ra với mục đích lập hồ sơ về tình hình của các doanh nghiệp nhằm tạo thuận lợi cho công tác giám sát của các cơ quan chức năng.
Theo South China Morning Post
