Cúm và thông tin
Vân Cầm
(TBKTSG) – Với dịch cúm do chủng mới của virus corona gây ra, có hai thái cực về mặt thông tin. Một bên là sự che giấu hoặc chậm trễ công bố thông tin như vụ tám bác sĩ ở Vũ Hán là những người đầu tiên lên tiếng về các ca lây nhiễm trên ứng dụng WeChat nhưng lại bị cảnh sát Vũ Hán triệu tập bắt kiểm điểm, bắt cải chính. Cũng hay là sau đó chính Tòa án tối cao Trung Quốc đã khẳng định những người này không có gì sai cả, thậm chí còn phê phán cách làm của chính quyền Vũ Hán.
Chậm công bố thông tin cả tháng trời làm 5 triệu người Vũ Hán đã rời khỏi thành phố này trước khi lệnh cách ly có hiệu lực, góp phần làm dịch cúm lan ra nhiều nước trên thế giới.
Thái cực kia là những người tung tin bịa đặt, không nói thành có, chủ yếu trên mạng xã hội. Nhiều người bị phạt những khoản tiền khá lớn vì dựng chuyện có người bị nhiễm virus corona tại địa phương này, địa phương khác. Thái cực nào cũng có hại cho xã hội, nhiều lúc còn hơn bản thân dịch cúm. Nhiều chuyên gia dịch tễ học nhận định thiệt hại do dịch cúm gây ra chủ yếu do nỗi sợ hãi của công chúng hơn là do các ca bệnh cụ thể.
Nỗi sợ hãi dịch cúm là có thật và không thể gạt sang một bên; vấn đề là ứng xử như thế nào với thông tin để không làm trầm trọng thêm nỗi sợ. Từ phía chính quyền, thông tin cập nhật tình hình dịch bệnh lần này là rất tốt; các cảnh báo, khuyến cáo, tư vấn từ các cơ quan nhà nước liên quan là kịp thời và hữu ích. Có chăng là nên có một kế hoạch truyền thông về lâu về dài và mang tính bao quát để nhấn mạnh các thông điệp cần gởi tới người dân. Ví dụ không nên quá nhấn mạnh đến việc đeo khẩu trang với người bình thường mà bỏ quên nhắc nhở các biện pháp vệ sinh cá nhân như thường xuyên rửa tay. Các thông báo với học sinh cần ngắn gọn, súc tích, nhấn mạnh các điểm cần làm và các điểm không nên làm chứ đừng hô hào kiểu kiên quyết không để dịch cúm xuất hiện trong trường học!
Với người dân bình thường như chúng ta, có lẽ đây là dịp học cách phân biệt tin giả với tin đáng tin cậy. Ý kiến thì ai cũng có quyền lên tiếng nhưng thông tin về sự kiện cụ thể phải dựa vào nguồn có thẩm quyền chứ không nên chỉ nghe loáng thoáng nơi này nơi khác rồi cứ thế đưa lên mạng xã hội. Những người của công chúng như nghệ sĩ, người có tầm ảnh hưởng càng nên cẩn trọng với những thông tin đưa ra cho xã hội. Tin giả rộ lên trong mấy năm gần đây nhưng chính bây giờ tin giả mới thật sự mang tính độc hại chẳng kém gì con virus corona.
Thông tin sai lệch có thể dẫn tới nhiều mối nguy, trong đó mối nguy con người bị đẩy vào chỗ ứng xử theo bản năng là cao nhất. Ở nước ngoài, người gốc Trung Quốc bị kỳ thị trên các phương tiện giao thông công cộng đã đành, ngay chính người Trung Quốc với nhau mà từ chối bay chung chuyến với những người Vũ Hán như chuyến bay của Hãng Shenzhen Airlines từ Nội Bài đi Thâm Quyến thì đó chính là nỗi sợ theo bản năng.
Dịch cúm là đáng sợ nhưng còn đáng sợ hơn là con người mất nhân tính với đồng loại. Chính vì thế hình ảnh nhiều nơi, nhiều doanh nghiệp phát khẩu trang miễn phí cho mọi người tại TPHCM là một hình ảnh đẹp cần nhân rộng.
![]() |