Giá dầu 100 đô la/thùng có thúc đẩy sự chuyển dịch sang xe điện?

(KTSG Online) – Giá dầu cao trên 100 đô la Mỹ/thùng, nếu duy trì trong thời gian đủ dài thì có thể thúc đẩy quá trình chuyển dịch sang xe điện bằng cách giúp rút ngắn “thời gian hoàn vốn”.

• Nhu cầu xe máy điện tăng mạnh trong bối cảnh giá xăng biến động
• Giá xe điện hiện nay: Nhiều lựa chọn nhưng vẫn là 'cuộc chơi đắt đỏ'

Chiến sự Iran đã đẩy giá dầu thô trên thị trường quốc tế vượt 100 đô la Mỹ/thùng trong thời gian gần đây.

Tuy nhiên, giá dầu cao không phải là lý do gốc rễ khiến người tiêu dùng quyết định mua xe điện mà chỉ là yếu tố làm quá trình chuyển sang xe điện tăng tốc và trở nên rõ ràng hơn.

Trên thực tế, bài toán kinh tế của việc sử dụng xe đã thay đổi từ lâu. Lấy ví dụ, mẫu xe Tesla Model 3 Long Range tiêu thụ khoảng 25 kWh cho mỗi 100 dặm (160km) vận hành. Với giá điện trung bình 17,5 cent/kWh, chi phí chỉ khoảng 4,5 cent mỗi dặm.

Đối với thị trường Mỹ, để chi phí vận hành ngang bằng xe điện, một chiếc xe xăng tiêu thụ 1 gallon (3,785 lít) cho quãng đường 38 dặm cần giá xăng chỉ khoảng 1,7 đô la/gallon, thấp hơn rất nhiều so với giá xăng thực tế trong những năm gần đây.

Trong tuần này, giá xăng tại Mỹ đã vượt mốc trung bình 4 đô la/gallon lần đầu kể từ tháng 8-2022, theo Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA). Với mức giá xăng hiện tại, lợi thế chi phí vận hành của xe điện càng trở nên rõ rệt.

Thế nhưng, nếu xe điện vốn đã rẻ hơn để sử dụng thì tại sao tốc độ phổ cập vẫn chưa bứt phá?

Câu trả lời nằm ở “thời gian hoàn vốn”, khoảng thời gian cần thiết để khoản tiết kiệm nhiên liệu bù đắp chi phí mua xe điện ban đầu cao hơn. Với phần lớn hộ gia đình, quyết định chuyển đổi sang xe điện không chỉ dựa trên tổng chi phí vòng đời của xe rẻ hơn mà còn phụ thuộc vào việc lợi ích đó đến nhanh hay chậm.

Một chiếc xe điện có thể rẻ hơn xe xăng sau 10 năm sử dụng nhưng vẫn tạo cảm giác “đắt đỏ” ngay tại thời điểm mua.

Trong phần lớn thập niên qua, giá dầu tương đối ổn định đã che mờ vấn đề này. Xe xăng vẫn rẻ để vận hành trong ngắn hạn dù dần mất lợi thế về dài hạn. Sự ổn định của giá dầu cũng giúp các hãng xe truyền thống có thời gian duy trì nhà máy, giữ doanh số và trì hoãn việc tái cấu trúc mảng động cơ đốt trong.

Khi giá nhiên liệu leo thang, bài toán chi phí sử dụng xe trở nên khó có thể bỏ qua. Khi thời gian hoàn vốn rút ngắn, những người vốn đã cân nhắc chuyển sang xe điện từ trước sẽ quyết định sớm hơn thay vì tiếp tục chần chừ.

Điều này tạo áp lực buộc các hãng xe truyền thống phải tăng tốc điện hóa trong khi vẫn gánh chi phí cố định của hệ thống cũ, từ nhà máy sản xuất động cơ đốt trong, danh mục sản phẩm chồng chéo cho đến mạng lưới nhà cung cấp.

Kết quả là các hãng xe này chịu áp lực kép với lợi nhuận từ mảng xe đốt trong suy giảm trong khi cạnh tranh ở mảng xe điện ngày càng khốc liệt.

Ở chiều ngược lại, nhiều rào cản tâm lý đối với xe điện đang dần biến mất. Lo ngại về tuổi thọ pin, đặc biệt là rủi ro phải thay pin với chi phí lớn trên thực tế thấp hơn nhiều so với tưởng tượng.

Theo dữ liệu của Bộ Năng lượng Mỹ, tỷ lệ phải thay pin đối với xe điện cắm sạc ngoài sản xuất từ năm 2016 trở lại đây là dưới 1%.

Tỷ lệ hỏng hóc thấp cùng với chính sách bảo hành ngày càng tốt hơn khiến nhận thức rủi ro và giá trị bán lại của xe điện dần được cải thiện.

Tại châu Âu, nơi các hãng xe truyền thống chịu áp lực chi phí cao hơn, sự dịch chuyển đã trở nên rõ ràng. Số lượng xe được đăng ký chính thức để lưu hành của hãng BYD (Trung Quốc) tại châu Âu đạt gần 18.000 xe trong tháng Hai, tăng hơn 160% và vượt Tesla ngay cả trước khi giá dầu tăng mạnh gần đây.

Điều này cho thấy quá trình chuyển sang xe điện đã không còn phụ thuộc vào các “cú sốc” giá nhiên liệu.

Khi các lo ngại về pin và độ bền của xe điện giảm bớt, rào cản lớn nhất còn lại là giá mua ban đầu vẫn còn cao.

Đây chính là điểm mà những hãng như BYD có lợi thế vì có thể giảm giá bán xe điện xuống các mức mà người mua có thể thấy lợi ích rõ ràng mà không cần đặt cược dài hạn.

Để xe điện thực sự bước vào thị trường đại chúng, thời gian hoàn vốn phải rút ngắn đến mức lợi thế gần như xuất hiện ngay lập tức. Điều đó đồng nghĩa với việc đẩy giá xe điện xuống dưới ngưỡng 40.000 đô la để có thể cạnh tranh trực diện với xe xăng phổ thông. Trên mức đó, người mua vẫn tính toán về khoản tiết kiệm chi phí nhiên liệu, giá trị bán lại và độ bền của xe điện.

Các mẫu xe điện mới hiện nay có giá từ 55.000 đến 57.000 đô la tại Mỹ và từ 45.000-50.000 euro tại châu Âu.

Với các hãng xe truyền thống, đặc biệt tại châu Âu, khó khăn xuất hiện khi phải sản xuất xe điện giá rẻ. Cấu trúc chi phí cao, từ mạng lưới cung ứng phức tạp đến vốn đầu tư mắc kẹt trong công nghệ cũ, khiến các hãng truyền thống khó sản xuất xe điện cạnh tranh ở mức giá 40.000 đô la mà không làm xói mòn biên lợi nhuận.

Trong khi đó, các hãng mới nổi có lợi thế chi phí đáng kể với chênh lệch chi phí sản xuất so với các hãng truyền thống có thể lên tới 60–75% theo hãng tư vấn BCG. Điều này một phần do chi phí lao động cao ở châu Âu và Bắc Mỹ. Khoảng cách chi phí này phản ánh rõ trong giá bán. Theo Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA), xe điện sản xuất tại châu Âu có thể đắt hơn tới 40% so với xe xăng có cấu hình tương đương, hạn chế khả năng tiếp cận thị trường đại chúng.

Khi nhìn lại lịch sử, người ta thường nghĩ các cuộc chuyển dịch năng lượng (ví dụ từ than sang dầu, từ xăng sang điện) là do đột phá công nghệ. Nhưng thực chất, yếu tố quyết định chính lại là kinh tế (chi phí, lợi nhuận, hiệu quả), chứ không phải công nghệ đơn thuần.

Sự chuyển đổi sang xe điện có thể trông giống phản ứng trước giá nhiên liệu cao. Nhưng giá dầu hiện nay chỉ là yếu tố điều chỉnh nhịp độ, chứ không còn quyết định bản chất của xu hướng chuyển dịch sang xe điện.

Theo Financial Times