Nguyên liệu sản xuất ethanol thừa mà thiếu

Nguyên liệu sản xuất ethanol thừa mà thiếu

Ngọc Hùng

Ở Tây Nguyên người dân phá rừng rồi trồng khoai mì (sắn) như một cách "hợp thức hóa" đất rừng thành đất nông nghiệp chứ không xem khoai mì là cây trồng chiến lực của vùng. Ảnh: Tự Phong

(TBKTSG Online) - Theo đề án phát triển nguyên liệu ethanol sinh học, đến năm 2015  Việt Nam cần 750 triệu lít ethanol, (E10- tỷ lệ 10% ethanol có trong xăng) tương đương 4,2 triệu tấn sắn (khoai mì) tươi, để đáp ứng nhu cầu hoạt động sản xuất và vận tải của cả nước. Hiện tai, cả nước có 6 nhà máy sản xuất ethanol từ khoai mì được cấp giấy phép và hoạt động vào năm 2010 với tổng công suất 650 triệu lít ethanol/năm. Tuy nhiên, 6 nhà máy này đang đứng trước nguy cơ thiếu nguyên liệu.

Nghịch lý của ngành sản xuất nhiên liệu sinh học

Trao đổi với Thời báo Kinh tế Sài Gòn Online

bên lề “Hội nghị phát triển sản xuất sắn (khoai mì) bền vững”

vừa được Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tổ chức tại TPHCM, ngày 18-12, ông Đặng Quốc Dũng, phó tổng giám đốc Công ty cổ phần nhiên liệu sinh học dầu khí miền Trung cho rằng, 6  nhà máy sản xuất ethanol của Việt Nam cần 4,2 triệu tấn sắn tươi, chiếm 42% sản lượng khoai mì cả nước. Song, các nhà máy này vẫn đứng trước nguy cơ thiếu khoai mì để hoạt động và đó là nghịch lý đối với ngành sản xuất nhiêu liệu sinh học ethanol của nước ta.

Lý giải vấn đề này, ông Lê Minh Đức, Viện nghiên cứu chiến lược, chính sách công nghiệp, Bộ Công thương cho rằng, ngoài diện tích trồng khoai mì đang ở tình trạng manh mún, thì nhiều tỉnh miền Trung và Đông Nam Bộ (chiếm 60% diện tích khoai mì cả nước) không xem cây khoai mì là cây kinh tế chiến lược mà chỉ khuyến khích người dân trồng xen canh khoai mì với cây công nghiệp dài ngày theo phương châm lấy ngắn nuôi dài.

"Các nhà máy sản xuất ethanol rơi vào cảnh thừa nguyên liệu của tháng này nhưng thiếu ở những tháng sau. Đó là một trong những thách thức đối với  nhà máy sản xuất nguyên liệu ethanol sinh học", ông Đức cho hay.

Theo một đại diện của Cục trồng trọt, cây khoai mì muốn cho hàm lượng tinh bột cao từ 28-30% cần thời gian trồng ít nhất 9 tháng mới thu hoạch được. Khi đến mùa thu hoạch bà con nông nông dân lại thu hoạch cùng một lúc nên gây khó khăn cho các nhà máy sản xuất ethanol trong việc dự trữ và bảo quản. Theo ông này, nhà máy sản xuất ethanol cần nguồn nguyên liệu ổn định trong các suốt cả năm hơn là tập trung chỉ một vài tháng rồi thôi.

“Phần lớn các nhà máy sản xuất ethanol sinh học không có vùng nguyên liệu của riêng mình. Do đó, các nhà máy phải mua nguyên liệu bằng cách thu gom tự do trên thị trường và qua các đại lý trung gian nến rất rủi ro”,ông Đức nói thêm.

Theo số liệu từ Cục trồng trọt, tổng sản lượng khoai mì trong năm 2009 gần 9,5 triệu tấn tươi, trong đó, hơn 90% xuất khẩu sang Trung Quốc, 5,5% sang Đài Loan, số còn lại được 300 cơ sở xuất xuất trong nước thu mua chế biến thức ăn gia cầm.

Ông Nguyễn Đức Luyện, Giám đốc Sở Nông nghiệp Đắk Nông cho biết, mỗi năm tỉnh cần 280.000 tấn khoai mì (tương đương 12.000 héc ta) để đáp ứng đủ nguyên liệu cho 3  nhà máy chế biến hoạt động hết công suất nhưng tỉnh chỉ quy hoạch trồng trên 8.000 héc ta.

"Tỉnh Đắk Nông chỉ có thể trồng xen canh khoai mì chứ không thể trồng thâm canh như yêu cầu của Cục trồng trọt và không có kế hoạch tăng diện tích trồng khoai mì trong thời gian tới”, ông Luyện nhấn mạnh.

Giải pháp nào cho vùng nguyên liệu?

Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, diện tích trồng khoai mì cả nước dao động từ 450.000 đến 500.000 héc ta. Trong khi, theo tính toán của ông Đức, để đáp ứng nhu cầu nguyên liệu cung cấp đồng đều trong suốt cả năm, diện tích trồng khoai mì cả nước phải từ 650.000 đến 700.000 héc ta.

Để giải quyết vấn đề này, theo giáo sư Nguyễn Văn Bộ, Viện trưởng Viên Khoa học và Nông nghiệp Việt Nam, nâng cao năng suất cho củ khoai mì là biện pháp hiệu quả nhất.

Ông Bộ cho biết thêm, tháng 10 vừa qua, các nhà khoa học thế giới đã giải mã được bản đồ gen của khoai mì, giúp các nhà khoa học tìm ra được những giống khoai mì có năng suất trên 40 tạ/héc ta chỉ trong một thời gian ngắn. Việt Nam có thể giải quyết được bài toán năng suất khoai mì nếu chúng ta quyết tâm.

Giáo sư Bùi Chí Bửu, Viện trưởng Viện Khoa học kỹ thuật Nông nghiệp miền Nam đưa ra lời khuyên với các tỉnh có vùng nguyên liệu khoai mì rằng, do đặc tính sinh học nên cây khoai mì dễ làm hoang hóa đất, từ đất phì nhiêu thành đất bạc màu chỉ sau 2-3 vụ trồng liên tiếp. Do đó, các địa phương cần trồng xen canh giữa khoai mì và cây họ đậu (loại cây có thể cố đinh nitơ trong không khí để làm giàu nitơ, tăng độ phì nhiêu cho đất- PV), thường cho hiệu quả cao, trong đó, trồng xen giữa khoai mì và cây lạc (đậu phộng) cho hiệu quả cao nhất.

Để có được nguồn nguyên liệu cho ngành sản xuất ethanol bền vững, ông Phạm Anh Tuấn, Tổng giám đốc công ty Orient Bio Fuels Bình Phước mong muốn Bộ Nông nghiệp và Bộ Công thương cần sớm có chính sách giá ổn định, giúp người nông dân yên tâm trồng khoai mì và các nhà máy sản xuất ethanol mới hoạt động đúng theo công suất thiết kế.

Theo ông Tuấn, công ty Orient Bio Fuels mỗi năm cần 650.000 tấn khoa mì tươi. Để người dân yên tâm với cây khoai mì, công ty cam kết giá sàn thu mua cao hơn giá điều trên cùng diện tích, cùng với những chính sách hỗ trợ về vốn và kỹ thuật trồng. Tuy vậy, ông Tuấn vẫn lo lắng nguồn nguyện liệu cho nhà máy 100 triệu lít ethanol hoạt động trong những năm tới vì tổng sản lượng khoai mì của cả Bình Phước chỉ có 550.000 tấn/ năm nhưng thu hoạch không đồng đều trong năm. Trong khi, Bình Phước không có kế hoạch mở rộng diện tích cây trồng này.

Hiện tại, chỉ có nhà máy sản xuất ethanol Đồng Xanh đi vào sản xuất trong tháng 9-2009. Còn 4 nhà máy sản xuất ethanol sinh học thuộc tập đoàn dầu khí Việt Nam và nhà máy Orient Bio Fuels liên doanh với Nhật Bản sẽ đi vào đoạt động trong năm 2010. Do đó, việc giải quyết bài toán thừa mà thiếu nguyên liệu cho 6 nhà máy này đang làm đau đầu các lãnh đạo doanh nghiệp.