(KTSG) - Một cuộc đua lãi suất quy mô toàn diện khó có thể lại xảy ra nhờ sự điều tiết chủ động của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) và đặc biệt là chiếc “phao cứu sinh” mang tên Thông tư 08/2026/TT-NHNN.
- Lãi suất tiết kiệm 9-10%/năm chỉ dành cho khách gửi cả ngàn tỉ đồng
- Vì sao hạ lãi suất vẫn là bài toán đầy thách thức?
Hạ nhiệt và phân hóa
Thời điểm này cách đây hai tháng, dòng tiền gửi tiết kiệm chuyển dịch đầy sôi động từ ngân hàng này sang ngân hàng khác, theo từng nhịp đua tăng lãi suất của các ngân hàng. Nhưng trong hơn một tháng trở lại đây, chính xác là từ ngày 10-4-2026 đến nay, mặt bằng lãi suất đã ổn định hơn sau định hướng của nhà điều hành và cam kết đồng thuận giảm lãi suất của các tổ chức tín dụng (TCTD).
Gần như tất cả các ngân hàng đã giảm lãi suất tiền gửi từ 0,5-1 điểm phần trăm tùy kỳ hạn. Dù vậy, sự phân hóa về khung lãi suất huy động đang ngày càng rõ nét hơn.
Đầu tiên là sự phân hóa giữa các ngân hàng, khi nhìn vào biểu lãi suất niêm yết tính đến đầu tuần này (18-5-2026), vẫn thấy một bức tranh chia thành hai mảng màu đối lập rõ rệt. Nhóm “Big 4” gồm Vietcombank, BIDV, VietinBank và Agribank niêm yết mức lãi suất cao nhất cho kỳ hạn dài vẫn chỉ quanh ngưỡng 6%/năm, đóng vai trò mỏ neo và là cơ sở tham chiếu quan trọng cho hệ thống.
Ngược lại, trong nhóm ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân, một bên là các ngân hàng niêm yết lãi suất cao từ 6,5-7%, bên kia vẫn có những ngân hàng giữ lãi suất ở mức thấp từ 5-6%.
Sự phân hóa thứ hai dựa trên mức tiền gửi của khách hàng. Những sổ tiết kiệm đáp ứng được điều kiện nhất định về giá trị và kỳ hạn, có thể hưởng mức lãi suất cao hơn so với khung lãi suất niêm yết.
Đáng chú ý, với lãi suất dành cho tiền gửi trực tuyến cao hơn, khách hàng đang có xu hướng ưu tiên cho kênh gửi tiền trực tuyến. Điều này cho thấy các ngân hàng đang nỗ lực tối ưu hóa chi phí vận hành và tận dụng nền tảng số để thu hút nguồn vốn nhàn rỗi trong dân cư một cách nhanh nhất.
Áp lực đã thật sự biến mất?
Số liệu cập nhật đến cuối tháng 4-2026 cho thấy, dư nợ tín dụng toàn hệ thống đạt khoảng 19,5 triệu tỉ đồng, tăng 4,4% so với đầu năm và tăng 18,26% so với cùng kỳ. Dù mức tăng này không phải quá lớn, nhưng càng xoáy sâu vào mức chênh lệch giữa tăng trưởng tín dụng và huy động vốn của toàn ngành. Trước đó, số liệu quí 1-2026 cho thấy tín dụng tăng 2,15% và huy động vốn chỉ tăng 0,44%.
Nguồn tiền gửi của KBNN thời gian qua đã hỗ trợ rất tốt cho thanh khoản hệ thống. Thống kê cho thấy tính đến cuối tháng 3-2026, lượng tiền gửi của KBNN tại hệ thống ngân hàng là 626.716 tỉ đồng, trong đó riêng khối ngân hàng quốc doanh là 624.167 tỉ đồng, chiếm 99,59% tổng số dư tiền gửi của KBNN tại các TCTD.
Chênh lệch này đã tạo ra một khoảng trống thanh khoản rất lớn, khiến tỷ lệ cho vay trên huy động (LDR) tại nhiều ngân hàng tiến sát, thậm chí vượt ngưỡng 100%. Báo cáo tài chính (BCTC) quí 1-2026 cho thấy tỷ lệ LDR bình quân của 28 ngân hàng niêm yết là 93,96%, tăng so với mức 92,51% của thời điểm đầu năm.
Trong đó, 18/28 ngân hàng có tỷ lệ LDR tăng so với đầu năm, đặc biệt chỉ có sáu ngân hàng đạt tỷ lệ LDR dưới 85%, trong khi sáu ngân hàng đã vượt mức 100%.
Đây là hệ quả của việc các ngân hàng đã không thể huy động vốn theo kịp tốc độ cho vay. BCTC quí 1 vừa qua cho thấy có 26/28 ngân hàng đạt tốc độ tăng trưởng tín dụng dương, nhưng phía bên kia bảng cân đối tài sản, có đến 13 ngân hàng ghi nhận tiền gửi khách hàng sụt giảm.
Ngoài câu chuyện thanh khoản cục bộ của hệ thống ngân hàng, áp lực từ các biến số vĩ mô như lạm phát và tỷ giá vẫn chưa hoàn toàn biến mất. Đồng đô la Mỹ trên thị trường quốc tế đang tăng trở lại trong những ngày gần đây, sau khi ông Kevin Warsh được Thượng viện Mỹ phê chuẩn làm Chủ tịch Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) hôm 13-5, kế nhiệm ông Jerome Powell.
Ông Kevin Warsh được giới tài chính nhìn nhận là người có khuynh hướng diều hâu (hawkish). Trong quá khứ, khi còn làm Thống đốc Fed, ông thường ưu tiên tính kỷ luật tài khóa, sự ổn định giá cả và thận trọng với các biện pháp nới lỏng tiền tệ. Chính vì vậy, đang có những dự báo cho rằng Fed có thể sớm đảo chiều chính sách sang thắt chặt trở lại để chống lạm phát trong giai đoạn kế tiếp.
Trong nước, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 4 tăng 5,46% so với cùng kỳ năm ngoái. Đây là con số đáng để suy ngẫm khi mục tiêu kiểm soát 4,5% đã bị vượt qua. Áp lực không chỉ đến từ giá xăng dầu mà bắt đầu lan tỏa sang các nhóm hàng hóa khác như vật liệu xây dựng, điện, nước. Trong bối cảnh Việt Nam luôn nỗ lực duy trì lãi suất thực dương, việc lạm phát ở mức cao rõ ràng là một áp lực không nhỏ lên xu hướng lãi suất.
Phao cứu sinh?
Trước tình hình này, không ít ý kiến cho rằng lãi suất huy động có thể sẽ tiếp tục tăng nhẹ hoặc ít nhất là đi ngang ở vùng cao trong thời gian còn lại của năm nay. Diễn biến lãi suất tiền gửi hạ nhiệt vừa qua có lẽ không phải là biến động cấu trúc dài hạn, mà giống như một nhịp điều chỉnh để cân bằng lại sau một cuộc đua quyết liệt về lãi suất từ năm ngoái đến nay. Sự cạnh tranh ngầm giữa các ngân hàng quy mô vừa và nhỏ nhằm củng cố nguồn vốn ổn định có thể vẫn tiếp diễn.
Dù vậy, một “cuộc đua lãi suất” quy mô toàn diện khó có thể lại xảy ra, nhờ sự điều tiết chủ động của NHNN và đặc biệt là chiếc “phao cứu sinh” mang tên Thông tư 08/2026/TT-NHNN có hiệu lực từ ngày 15-5-2026. Quy định mới này cho phép các ngân hàng được tính 20% tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước (KBNN) vào mẫu số khi tính tỷ lệ LDR.
Trước đó, Thông tư 22/2019/TT-NHNN (được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 26/2022/TT-NHNN) quy định, từ năm 2026, toàn bộ tiền gửi có kỳ hạn của KBNN sẽ không được tính vào cấu phần tổng tiền gửi khi tính toán tỷ lệ LDR. Thông tư 22 đã đưa ra lộ trình loại dần tỷ lệ tiền gửi có kỳ hạn của KBNN khỏi nguồn vốn huy động ngân hàng: năm 2023: loại 50%; năm 2024: loại 60%; năm 2025: loại 80% và từ đầu năm 2026: loại 100%.
Tuy nhiên, tại buổi gặp gỡ với Thống đốc NHNN ngày 9-4-2026, nhiều ngân hàng thương mại đã đề xuất tiếp tục cho phép tính một phần tiền gửi KBNN vào nguồn vốn huy động thay vì loại bỏ hoàn toàn.
Và những gì đang diễn ra cho thấy sự lắng nghe từ phía cơ quan quản lý, cũng như những quyết định điều hành chính sách kịp thời, thể hiện thông điệp rõ ràng về việc ưu tiên ổn định thanh khoản và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.
Thực tế, nguồn tiền gửi của KBNN giai đoạn trước đây đã hỗ trợ rất tốt cho thanh khoản hệ thống. Thống kê cho thấy tính đến cuối tháng 3-2026, lượng tiền gửi của KBNN tại hệ thống ngân hàng là 626.716 tỉ đồng, trong đó riêng khối ngân hàng quốc doanh là 624.167 tỉ đồng, chiếm 99,59% tổng số dư tiền gửi của KBNN tại các TCTD.
Theo NHNN, tỷ lệ LDR của VietinBank, BIDV, Vietcombank, Agribank đang có xu hướng tăng trong những tháng đầu năm 2026. Tại thời điểm 31-3-2026, tỷ lệ này lần lượt là 83,48%; 82,94%; 84,54%; 83,28% - gần sát ngưỡng tối đa là 85%. Nếu áp theo quy định mới, theo MBS, ba ngân hàng quốc doanh niêm yết gồm Vietcombank (VCB), BIDV (BID) và VietinBank (CTG) có thể giảm tỷ lệ LDR khoảng 1,1-1,5%.
Rõ ràng việc nới lỏng mẫu số khi tính LDR giúp các ngân hàng, đặc biệt là nhóm quốc doanh, có thêm “dư địa” để điều hành chính sách lãi suất tiền gửi. Điều này trực tiếp giúp ổn định lãi suất trên thị trường liên ngân hàng, cũng như giảm bớt áp lực phải huy động vốn từ dân cư bằng mọi giá, kìm hãm đà tăng của lãi suất huy động.
Dù vậy, về lâu dài, các ngân hàng vẫn phải đối mặt với bài toán cốt lõi là làm sao thu hút được nguồn vốn bền vững từ dân cư và doanh nghiệp trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt.
