Ứng xử với vấn đề tranh chấp bản quyền
Đình Nghĩa
 |
| Minh họa: Khều. |
(TBVTSG) - Tình trạng vi phạm bản quyền trong ngành công nghệ ở Việt Nam hiện nay rất lớn, đặc biệt là ở lĩnh vực phần mềm. Theo báo cáo của Liên minh Phần mềm doanh nghiệp quốc tế (BSA), tỷ lệ vi phạm bản quyền về phần mềm ở Việt Nam là 83% trong năm 2010, giảm khoảng hai điểm phần trăm so với năm 2009; tuy nhiên, giá trị thương mại của các phần mềm không có bản quyền được cài đặt trên máy tính cá nhân ở Việt Nam lại tăng lên 412 triệu đô la Mỹ so với mức 353 triệu đô la trong năm 2009.
Các chuyên gia về sở hữu trí tuệ nhận định rằng nhiều doanh nghiệp trong ngành công nghệ vẫn còn lúng túng trong việc tự bảo vệ mình thông qua việc trang bị kiến thức, đăng ký bảo hộ liên quan đến bản quyền cũng như không nắm chắc quy trình, cách thức giải quyết khi có xảy ra tranh chấp.
Học cách tự bảo vệ
Ông Nguyễn Thanh Bình, Trưởng Văn phòng đại diện Cục Sở hữu trí tuệ ở TPHCM, cho biết khi một doanh nghiệp công nghệ tạo ra sản phẩm mới là các chương trình máy tính hoặc phần mềm thì họ không cần đăng ký bảo hộ vì theo quy định, bản thân các sản phẩm loại này đã được xác lập quyền được bảo hộ.
Tuy nhiên, theo ông, doanh nghiệp vẫn nên tiến hành thủ tục đăng ký để có được văn bằng chứng nhận quyền sở hữu từ các cơ quan nhà nước, và các văn bằng này sẽ là bằng chứng thuyết phục nhất để doanh nghiệp chứng minh khi xảy ra tranh chấp về quyền sở hữu đối với sản phẩm công nghệ. Ngoài ra, doanh nghiệp khi bán hay chuyển giao các sản phẩm kể trên thì sẽ tạo được niềm tin nơi đối tác của mình, không e ngại phát sinh các vấn đề phiền phức liên quan đến quyền bảo hộ cho sản phẩm.
Nếu doanh nghiệp có liên quan đến lĩnh vực sở hữu công nghiệp đối với sáng chế thì có thể đến Cục Sở hữu trí tuệ để xin cấp bằng. Quy trình đăng ký bảo hộ gồm bốn bước. Trước hết, doanh nghiệp nộp hồ sơ xin cấp bằng bảo hộ tại một trong các địa điểm của cục là Hà Nội, Đà Nẵng và TPHCM. Kế đến, cơ quan chức năng sẽ tiến hành thẩm định đơn đăng ký trong khoảng thời gian một tháng. Sau đó, Cục Sở hữu trí tuệ sẽ công bố đơn đăng ký. Trong trường hợp doanh nghiệp không yêu cầu công bố sớm vì họ cần có thêm thời gian cải tiến sản phẩm thì khoảng 19 tháng sau ngày doanh nghiệp nộp đơn, cục sẽ công bố.
Nếu doanh nghiệp có yêu cầu công bố sớm thì cục sẽ công bố vào tháng thứ hai kể từ ngày doanh nghiệp yêu cầu. Bước cuối cùng là giai đoạn cơ quan chức năng thẩm định nội dung đăng ký, kéo dài trong 18 tháng, và doanh nghiệp cũng có quyền yêu cầu thẩm định nhanh. Như vậy, tổng thời gian của quy trình từ lúc doanh nghiệp đăng ký đến lúc được cấp bằng bảo hộ là khoảng ba năm hoặc hơn. Các doanh nghiệp có thể tham khảo thêm về quy trình đăng ký, mẫu đơn… trên trang web của Cục Sở hữu trí tuệ ở địa chỉ www.noip.gov.vn.
Theo ông Bình, trong trường hợp một sáng chế đã được công bố mà doanh nghiệp không cần sở hữu nữa thì nó sẽ trở thành tài sản xã hội. Cộng đồng có thể tham khảo, sử dụng những thông tin liên quan đến sáng chế đó và nó được xem là nền tảng cho việc nghiên cứu để tạo ra những giải pháp công nghệ tốt hơn.
Đối với việc bảo hộ bản quyền chương trình máy tính hoặc phần mềm, doanh nghiệp có thể đăng ký tại các địa điểm của Cục Bản quyền tác giả. Quy trình này đơn giản hơn, chỉ gồm hai bước. Trước hết, doanh nghiệp nộp đơn tại một trong các địa điểm của cục ở Hà Nội, Đà Nẵng và TPHCM. Tiếp đó là giai đoạn thẩm định đơn, ghi nhận quyền của tác giả trong việc nộp đơn và xem xét cấp bằng dựa trên những nội dung doanh nghiệp cung cấp. Thời gian cấp giấy chứng nhận đăng ký bản quyền tác giả là khoảng 15 ngày hoặc từ 30-45 ngày.
Học cách đối mặt với tranh chấp
Theo ông Bình, khi xảy ra tranh chấp liên quan đến vấn đề bản quyền trong ngành công nghệ, doanh nghiệp có thể tìm đến các cơ quan chức năng để yêu cầu được bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình. Trong đó, cơ quan đầu tiên là Ủy ban nhân dân các cấp; cơ quan thứ hai là quản lý thị trường, có thẩm quyền xử lý những vấn đề liên quan đến các sản phẩm trong ngành công nghệ như sáng chế, giải pháp hữu ích, bản quyền tác giả; tiếp theo là thanh tra chuyên ngành: đối với vấn đề sở hữu công nghiệp thì có thanh tra thuộc Sở Khoa học và Công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ; đối với vấn đề bản quyền tác giả thì có thanh tra thuộc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch hoặc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Ngoài ra, nếu sản phẩm công nghệ, chương trình máy tính hay phần mềm có liên quan đến ngành xuất nhập khẩu thì doanh nghiệp có thể nhờ các cơ quan hải quan giải quyết. Cơ quan thứ năm là tòa án nhân dân các cấp. Tuy nhiên, các doanh nghiệp cần lưu ý khi “gõ cửa” cơ quan này vì sẽ phải mất khá nhiều thời gian cũng như chi phí theo đuổi vụ kiện tụng, thuê luật sư…
“Tuy nhiên, sắp tới Việt Nam sẽ đẩy mạnh việc giải quyết tranh chấp ở tòa án, vì đây được xem là giải pháp tối ưu giúp bảo vệ được quyền lợi của doanh nghiệp bị xâm phạm”, ông Bình nói.
Cơ quan cuối cùng mà doanh nghiệp có thể tìm đến là cảnh sát kinh tế, có chức năng xử lý và điều tra đồng thời phối hợp với các cơ quan khác để xử lý tình trạng xâm phạm bản quyền tác giả hay quyền sở hữu công nghiệp.
Bên cạnh đó, ông Bình cũng cho biết có ba hình thức giải quyết tranh chấp về bản quyền mà doanh nghiệp có thể áp dụng.
Hình thức đầu tiên là cá nhân hoặc doanh nghiệp bị xâm phạm quyền bảo hộ có thể kiện bên vi phạm ra tòa, nếu ở mức độ nhẹ thì phía bị vi phạm có thể buộc phía vi phạm chấm dứt hành động vi phạm, buộc xin lỗi hoặc cải chính công khai trên các phương tiện truyền thông.
Hình thức thứ hai mà nhiều doanh nghiệp hay sử dụng là biện pháp hành chính, vì cách thức giải quyết nhanh, chấm dứt ngay hành vi xâm phạm.
Và cuối cùng là xử lý hình sự, thông qua cơ quan điều tra và tòa hình sự.
Tuy nhiên, cả phía bị vi phạm và phía vi phạm cũng có thể tự đàm phán, thỏa thuận với nhau về cách thức giải quyết tranh chấp, từ đó có thể đưa đến những kết quả tốt đẹp là các bên cùng ký kết hợp đồng mua bán tài sản trí tuệ, bản quyền phần mềm… hoặc chuyển giao quyền sử dụng.
Ông Bình lưu ý rằng khi nộp đơn xin giải quyết tranh chấp, doanh nghiệp phải cam kết chỉ yêu cầu một cơ quan xử lý, vì một hành vi không thể xử lý hai lần, hoặc hai cơ quan cùng xử lý. Doanh nghiệp phải cân nhắc và lựa chọn đúng biện pháp, đúng cơ quan nào để có thể giải quyết nhanh nhất vấn đề cho mình.
Bên cạnh đó, để tránh xâm phạm quyền sở hữu công nghệ của người khác cũng như tự bảo vệ mình khỏi bị xâm phạm, doanh nghiệp phải tự trang bị những kiến thức tối thiểu về bản quyền sở hữu trí tuệ trong ngành công nghệ cũng như kiến thức về quyền lợi, trách nhiệm và nghĩa vụ liên quan.
|
Tăng cường năng lực thực thi quyền sở hữu trí tuệ Liên minh châu Âu (EU) vào giữa năm ngoái đã phê duyệt dự án tài trợ cho ASEAN về bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ (còn được gọi là dự án ECAP III) trong giai đoạn 2010-2013. Theo kế hoạch tổng thể, dự án ECAP III sẽ tập trung vào các nội dung như xây dựng năng lực và hợp tác khu vực về thực thi quyền sở hữu trí tuệ, xây dựng pháp luật và quản lý về sở hữu trí tuệ, sử dụng công cụ sở hữu trí tuệ để phát triển kinh tế và hội nhập khu vực. Ngoài ra, dự án còn bao gồm việc giáo dục và đào tạo sở hữu trí tuệ, xây dựng năng lực cho Ban thư ký ASEAN trong việc hỗ trợ, giám sát và phối hợp các chính sách và công việc trong khu vực về sở hữu trí tuệ. Việt Nam sẽ tham gia và hưởng lợi từ tất cả các hoạt động của dự án ECAP III. Trước đó, Việt Nam là nước được hưởng tài trợ lớn nhất trong ngân sách của ECAP II trong chương trình quốc gia bắt đầu từ tháng 3-2005, với khoản tài trợ 1,5 triệu euro. Theo các chuyên gia quốc tế, cùng với đà phát triển kinh tế của Việt Nam, nhiều sản phẩm có yếu tố công nghệ cao đem lại lợi nhuận lớn đang được sản xuất và phát triển. Vì vậy, các nhà đầu tư càng quan tâm đến việc các sản phẩm có yếu tố công nghệ đó sẽ được bảo hộ như thế nào về quyền sở hữu trí tuệ. S. Nguyên |
|
Luật sư Nguyễn Văn Hậu, Phó chủ tịch Hội Luật gia TPHCM Pháp luật liên quan đến bản quyền tác giả và sở hữu trí tuệ của Việt Nam hiện đã theo kịp với các nước trên thế giới, nhưng mức độ vi phạm bản quyền trong mọi lĩnh vực, đặc biệt lĩnh vực công nghệ thông tin, vẫn còn cao. Các cơ quan thực thị về bản quyền trong lĩnh vực CNTT cần tăng cường kiểm tra và tăng các mức chế tài đối với các doanh nghiệp vi phạm trong vấn đề sở hữu trí tuệ ngành công nghệ cho phù hợp với công ước quốc tế và khuyến khích tính sáng tạo trong ngành công nghệ của nước nhà. Việc giảm giá các sản phẩm công nghệ, đặc biệt là phần mềm, không phải là cách thức giúp giảm bớt tình trạng vi phạm bản quyền. Mỗi sản phẩm đều có giá trị riêng của nó, phần mềm có bản quyền chắc chắn sẽ có chất lượng và tính an toàn cao hơn phần mềm không bản quyền, nếu giảm giá sẽ làm mất đi giá trị thực của sản phẩm. Ông Raymond Mallon, Chuyên gia tư vấn kinh tế thuộc Chương trình hỗ trợ kỹ thuật giai đoạn sau khi gia nhập WTO Việc bảo vệ thích đáng quyền sở hữu trí tuệ trong ngành công nghệ rất quan trọng vì nó giúp các doanh nghiệp nước ngoài cảm thấy tin tưởng và khuyến khích họ nỗ lực, đầu tư cho mục tiêu chuyển giao công nghệ cho Việt Nam. Do đó, Việt Nam cần thực thi luật về bản quyền mạnh hơn nhưng cũng cần khôn khéo trong vấn đề xử phạt các doanh nghiệp, như vậy sẽ đạt hiệu quả cao hơn.
Tuy nhiên, không có phương pháp xử lý nào dễ dàng đối với tình trạng sao chép. Rất khó để thực thi các luật nếu không có được sự ủng hộ mạnh mẽ từ các nhà lãnh đạo cao cấp. Việc thi hành luật lệ có hiệu quả còn tùy thuộc vào chính sách hỗ trợ vĩ mô và việc đấu tranh chống tham nhũng trong các cơ quan thực thi. Giáo sư Claudio Dordi, Trưởng nhóm chuyên gia tư vấn của Dự án MUTRAP III Luật Sở hữu trí tuệ nói chung, đặc biệt là các quy định liên quan đến bản quyền trong ngành công nghệ, ở Việt Nam hiện khá đầy đủ. Tuy nhiên, cũng như nhiều nước đang phát triển khác, các quy định về pháp luật và hành chính cần được sự quan tâm của các cấp chính quyền để thực thi có hiệu quả hơn nữa. Việc thực thi ở đây yêu cầu các cơ quan có thẩm quyền tập trung giám sát các vi phạm đồng thời áp dụng các biện pháp xử phạt những vi phạm đó. Các cơ quan thực thi như các bộ ngành, lực lượng cảnh sát, hải quan và tòa án cần phối hợp hoạt động chặt chẽ nhằm tạo hiệu quả thực thi cao và kịp thời. Một số hành vi vi phạm cần được áp dụng biện pháp xử lý hình sự nhằm ngăn chặn tình trạng tiếp diễn trong tương lai. Bên cạnh đó, các biện pháp xử phạt hành chính phải rõ ràng và nhất quán. Hơn nữa, người tiêu dùng, doanh nghiệp và hiệp hội doanh nghiệp nên chủ động tố giác các hành vi vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, vi phạm bản quyền, vì những hành vi này sẽ làm ảnh hưởng xấu đến hoạt động đầu tư công nghệ và quyền lợi hợp pháp của người sở hữu bản quyền. Bên cạnh đó, việc nâng cao nhận thức của người tiêu dùng – những người hưởng lợi trực tiếp từ sản phẩm có bản quyền (phần mềm máy tính) – là điều cấp thiết. Các bản phần mềm sao chép trái phép từ những doanh nghiệp làm ăn không đứng đắn sẽ làm giảm lợi ích kinh tế của các doanh nghiệp sáng tạo và đầu tư vào các sản phẩm, dịch vụ công nghệ thông tin, làm giảm động lực nghiên cứu, đầu tư, đổi mới sáng tạo và làm tổn hại nền kinh tế quốc gia và quốc tế. Vì lý do đó, việc thực thi và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ không chỉ là nhiệm vụ của Chính phủ và các cơ quan nhà nước vì nó có liên quan mật thiết đến quyền lợi của mọi cá nhân và tổ chức trong xã hội. Văn Hòa ghi |
