An ninh lương thực quốc gia: hiện rõ hình hài

An ninh lương thực quốc gia: hiện rõ hình hài

Hồng Văn  

Mười năm nữa, một nửa nông dân sẽ được đào tạo nghề, nông dân phải có bằng cấp chứ không chỉ dựa vào kinh nghiệm cha truyền con nối như hiện nay-Ảnh: Hồng Văn

(TBKTSG Online) - An ninh lương thực quốc gia là khái niệm được nói nhiều trong vài năm gần đây, nhất là hai năm qua với những tranh luận triền miên trên báo chí, nghị trường khi thị trường lúa gạo trong nước xảy ra nhiều biến động như cơn sốt ảo gạo năm 2008, rồi những lần tạm ngưng xuất khẩu gạo, phân bổ chỉ tiêu xuất khẩu gạo…Tuy nhiên dường như lâu nay, khái niệm nói trên nghe có vẻ vô hình, trừu tượng thì kể từ năm 2010, nó trở thành hiện thực, có hình hài cụ thể.  

Có người cầm trịch  

Lâu nay, gần như ai cũng nghĩ Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn là cơ quan lo chuyện an ninh lương thực quốc gia (ANLTQG), bởi cơ quan này chỉ đạo sản xuất nông nghiệp, lo cân đối cung cầu lương thực, dự báo sản xuất… Thế nhưng, khi được hỏi thì bộ này bảo ANLTQG đâu chỉ mỗi mình bộ, bởi còn Bộ Công Thương có liên quan tới chỉ tiêu xuất khẩu gạo, rồi điều hành xuất khẩu gạo cùng với Hiệp hội Lương thực Việt Nam.  

Do vậy nên mới có chuyện trong một số cuộc hội thảo liên quan tới sản xuất lúa, xuất khẩu gạo, nhiều chuyên gia cho rằng nhiều cơ quan quản lý nhà nước, thậm chí cả hiệp hội luôn nói về vấn đề ANLTQG nhưng ai là người cầm trịch, chịu trách nhiệm lo cho ANLTQG thì gần như chẳng thấy ai đề cập đến.  

Tiến sĩ Hà Văn Sự ở Đại học Thương mại cho rằng Chính phủ cần thành lập ủy ban chính sách về gạo có trách nhiệm nghiên cứu, đề xuất và thi hành các chính sách liên quan đến sản xuất và tiêu thụ lúa gạo. Hiện nay, việc xuất khẩu gạo và điều hòa ANLTQG chủ yếu do Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) phụ trách, song thực tế VFA còn thiếu một kế hoạch và tính hiệu lực cần thiết. Bởi vậy, ủy ban này ra đời sẽ góp phần phối hợp hài hòa, thống nhất giữa các bộ, ngành và các chủ thể tham gia thị trường lương thực nhằm sử dụng có hiệu quả các nguồn lực.  

Mong muốn của ông Sự và của nhiều người khác đã thành hiện thực, bởi năm 2010, Chính phủ sẽ thành lập Ủy ban An ninh lương thực quốc gia, điều phối các hoạt động có liên quan tới ANLTQG.  

Nông dân phải có bằng cấp

Theo Bộ Tài nguyên - Môi trường, giai đoạn 2000-2007, diện tích đất trồng lúa đã giảm 360.000 héc ta, phần lớn tập trung ở hai vựa lúa lớn nhất nước là đồng bằng sông Hồng và ĐBSCL. Tuy nhiên, tỷ lệ giảm đất trồng lúa cao nhất lại ở vùng Đông Nam bộ, với tỷ lệ giảm đến 23,1% trong giai đoạn này.

Ông Đỗ Đức Đôi, Giám đốc Trung tâm Lưu trữ và Thông tin đất đai (Bộ Tài nguyên - Môi trường), cho biết diện tích lúa giảm khiến sản lượng lúa giảm theo từ 0,4-0,5 triệu tấn/năm và ảnh hưởng đến đời sống của ít nhất 100.000 hộ nông dân/năm. Đến đầu năm 2008, diện tích đất trồng lúa cả nước chỉ còn hơn 4,1 triệu héc ta.

Nghị quyết về ANLTQG của Chính phủ ban hành hôm 23-12-2009 khẳng định Việt Nam bảo vệ diện tích đất lúa tới năm 2020 có 3,8 triệu héc ta để sản xuất ra 41-43 triệu tấn lúa đáp ứng nhu cầu trong nước và xuất khẩu 4 triệu tấn gạo/năm, chấm dứt tình trạng thiếu đói lương thực vào năm 2012. Trong khi hiện nay, theo trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội, có khoảng 6,7% dân số thiếu đói lương thực cục bộ, thiếu theo mùa. Tuy nhiên, điều làm người nông dân quan tâm là giải pháp thực hiện ANLTQG có liên quan tới nông dân.

Theo nghị quyết này thì trong thời gian tới, chiến lược ANLTQG phải đảm bảo sao cho nông dân sản xuất lương thực có lãi 30% so với giá thành sản xuất và 10 năm tới, thu nhập của nông dân sản xuất lương thực tăng 2,5 lần so với hiện nay.

Cũng có thể gọi là tham vọng, khi Chính phủ đặt ra mục tiêu trong 10 năm tới, 50% nông dân đã qua đào tạo. Năm 2009, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã có đề án đào tạo nghề cho một triệu nông dân mỗi năm, bao gồm đào tạo 300.000 nông dân làm nông nghiệp; 500.000 nông dân làm nghề phi nông nghiệp và 200.000 nông dân làm cán bộ quản lý cấp thôn, xã với kinh phí hơn 3.600 tỉ đồng nhưng nhiều chuyên gia đánh giá khó khả thi.

Ông Nguyễn Lân Hùng, Tổng thư ký Hội các ngành sinh học Việt Nam, người gắn bó với đào tạo nghề thực tế cho nông dân, cho biết trước đây Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 81/2005 về chương trình hỗ trợ dạy nghề ngắn hạn cho nông dân giai đoạn 2001-2005 và đã chi ra gần 23.000 tỉ đồng, mở ra nhiều lớp học cho nông dân nhưng kết quả đào tạo rất thấp, chỉ có 3% người học làm đúng nghề mình được đào tạo.

Bảo hiểm nông nghiệp là vấn đề khá cũ ở các nước phát triển, còn trong nông nghiệp nước ta thì nó được đặt ra từ nhiều năm qua nhưng gần như đều thất bại ngay từ khi thử nghiệm ở mô hình bảo hiểm bò sữa, nuôi tôm sú. Lần này, Chính phủ lại yêu cầu Bộ Tài chính hoàn thành đề án bảo hiểm nông nghiệp trong quý 1-2010, trước mắt là bảo hiểm sản xuất lúa gạo. Cả nước có hiện có hơn 4 triệu héc ta lúa với hàng triệu thửa ruộng manh mún, lắt nhắt, không biết các công ty bảo hiểm bán bảo hiểm ra sao đây?