(KTSG) - Với công điện của Chính phủ về ngăn chặn và xử lý các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ vừa ban hành, đây là thời điểm không thể bỏ qua việc tổng kiểm tra hàng giả, hàng nhái đang bán nhan nhãn trên các sàn thương mại điện tử (TMĐT) hiện nay.
- Siết vi phạm sở hữu trí tuệ trong tháng 5, tăng 20% số vụ xử lý
- Kiệt sức đuổi bắt xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ
Hôm 5-5 vừa qua, Phó thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng đã ký ban hành Công điện số 38/CĐ-TTg, yêu cầu triển khai đợt cao điểm trên phạm vi toàn quốc nhằm đấu tranh, ngăn chặn và xử lý các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, diễn ra từ ngày 7 đến ngày 30-5-2026.
Chỉ vài ngày sau, hàng loạt trang web và trang Facebook phim, game, sách, nhạc, phần mềm... vi phạm bản quyền đã dừng hoạt động. Có trang đóng hẳn trang web, có trang gỡ bỏ link tải nội dung, chỉ còn lại phần giới thiệu. Đây là dấu hiệu ban đầu cho thấy những người vi phạm bản quyền lâu nay đã không còn “lờn thuốc” như trước đây.
Trước đây, những trang web vi phạm bản quyền thường dùng chiêu giấu thông tin chủ sở hữu tên miền, thuê máy chủ ở nước ngoài là có thể ung dung hoạt động. Tại thời điểm hiện tại, khi việc hợp tác quốc tế trong điều tra, xác minh nguồn gốc giữa cơ quan chức năng Việt Nam và các nước ngày càng chặt chẽ hơn, chủ trang web sẽ phải “hiện hình” không còn dễ dàng giấu mặt nữa.
Cũng sau công điện của Chính phủ, ngành hải quan đồng loạt tăng cường kiểm soát hàng giả, hàng nhái. Trong tuần qua, lực lượng hải quan phát hiện gần 15.000 sản phẩm xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tại khu vực phía Bắc. Các sản phẩm bị bắt giữ rất đa dạng với hơn 10.000 sản phẩm mỹ phẩm như serum dưỡng da, serum, sữa rửa mặt, kem nền xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ các thương hiệu Jula’s Herb Carrot Aging, Medicube, Eucerin, L’Oreal. Ngoài ra còn có gần 5.000 sản phẩm thời trang như thắt lưng, giày, túi xách vi phạm các nhãn hiệu The North Face, Louis Vuitton, Hermes, Nike, Charles & Keith(*).
Kết quả chận hàng giả từ nguồn nhập từ cửa khẩu chỉ trong vài ngày của lực lượng hải quan cho thấy số lượng hàng giả đi vào thị trường Việt Nam không nhỏ chút nào. Một lượng không nhỏ trong số hàng giả này sẽ được tiêu thụ qua các kênh bán hàng online từ livestream trên mạng xã hội đến bán lẻ qua các sàn TMĐT như Shopee, Tiktok Shop, Lazada, Facebook...
Ngoài nguồn hàng nhập này, trên kênh bán hàng online, bao gồm các sàn TMĐT còn có những nguồn hàng giả mạo thương hiệu tự sản xuất. Chẳng hạn như hồi giữa năm 2025, công an TPHCM đã bắt giữ một đường dây đã sản xuất đến 220.000 chai nhớt (dầu nhờn động cơ) giả các thương hiệu nổi tiếng như Castrol, Motul, Honda, Yamaha và tiêu thụ trót lọt trên các sàn Shopee, Lazada. Loại nhớt này được bán với “giá khuyến mãi” chỉ bằng 50% nhớt thật nên lừa được nhiều người mua. Điều đáng nói là đến nay một số shop dạng này vẫn còn bán hàng trên sàn TMĐT, có thể là từ các “lò nhớt giả” khác, bất chấp vụ bắt giữ nói trên.
Trong đợt ra quân theo Công điện 38 hiện nay, thiết nghĩ cơ quan chức năng cần yêu cầu các sàn TMĐT tổng rà soát để chống hàng giả đang bán trên các sàn này. Về lâu dài, cần có hệ thống cảnh báo tự động để sàn kiểm tra khi có những sản phẩm liên tục bán giá quá rẻ so với mặt bằng giá chung của sản phẩm đó. Đây là dấu hiệu nhận diện khá rõ vì chỉ có hàng giả mới có thể giảm giá đến 40-50% ngày này qua ngày khác và không hạn chế số lượng như hàng thật.
(*) https://baochinhphu.vn/hai-quan-phat-hien-gan-15000-my-pham-hang-hieu-nghi-gia-mao-102260508224823139.htm
Tránh làm theo cao trào. Sàn thương mại điện tử suy cho cùng cũng chỉ là phương tiện trao đổi mua và bán. Khả năng sàng lọc hàng thật - giả phải đến từ nhà sản xuất và phân phối, kết hợp với vận dụng quy trình pháp luật minh bạch và chặt chẽ. Mọi thứ không chỉ phải làm từ sớm, từ xa, mà quan trọng là từ gốc.
Luật pháp phải được sửa đổi theo hướng ràng buộc trách nhiệm của các sàn TMĐT chặt chẽ như những thay đổi về thu hộ thuế TNCN của người bán hàng gần đây. Ai đã từng thử phản ánh/report một sản phẩm nghi ngờ hàng giả trên sàn TMĐT, mà thống lĩnh thị trường bây giờ là Shopee sẽ thấy nó khó khăn thế nào, và cái cách các sàn này chống hàng giả một cách đối phó nó như thế nào. Bản thân tôi đã thử vài lần. Ai không tin có thể thử ngay với Shopee, rào cản thứ nhất là mục báo cáo/report hàng giả họ chỉ cho nhập đúng một dòng chữ dài tối đa 50 ký tự, không cho thêm hình ảnh, không cho mô tả chi tiết hơn, các việc đó có hại gì không? Chắc chắn là không. Rào cản thứ hai là nếu phản hồi thì câu trả lời luôn là "Sản phẩm không vi phạm quy định", thế là hết. Tôi đề xuất là cơ quan quản lý thị trường có một trang web để người dân có thể phản ánh, chỉ cần cung cấp địa chỉ trang sản phẩm nghi ngờ hàng giả và hình chụp màn hình của trang đó trên sàn TMĐT, phần còn lại để sàn TMĐT giải thích với cơ quan chức năng, họ không còn là bên mạnh hơn để phớt lờ người phản ánh nữa. Chức năng này nó sẽ gần giống như chức năng khiếu nại để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đã có trước kia.
Mỗi lần lên Shoppe, tôi cố tìm hàng Made in VN để mua và ủng hộ. Thật lòng, rất khó, vì vừa thiếu vừa yếu. Thị trường nội địa VN vô cùng hấp dẫn, nhưng ta chưa làm chủ được cuộc chơi, cả về sản phẩm và hệ thống phân phối. Sàn TMĐT nội, trước đây cũng có vài địa chỉ, nhưng dần biến mất, thị phần hầu hết dành cho nước ngoài, không rõ vì lý do gì ?