(KTSG Online) - Cốt lõi của kiểm định ô tô là để "bảo đảm an toàn". Trong thông tư mới về đăng kiểm đang soạn thảo, cơ quan quản lý cần xây dựng nguyên tắc nền tảng để người dân dễ tuân thủ, tránh lặp lại những quy định cứng nhắc và quá chú trọng tiểu tiết như hiện nay.
- Thu nhập của người dân, doanh nghiệp bị ảnh hưởng vì… quá tải đăng kiểm xe
- Có khi nào GDP giảm vì tắc… đăng kiểm?
- ‘Đại phẫu’ đăng kiểm cần đi đôi với thay đổi mô hình
Vụ "đại án đăng kiểm" xảy ra hồi cuối năm 2022 để lại hậu quả nặng nề khi mấy chục cán bộ Cục Đăng kiểm lãnh án tù, trong đó có cả 2 vị cục trưởng. Tuy nhiên, hệ lụy của vụ án này đối với xã hội vẫn còn kéo dài cho đến nay, khi mà các quy định pháp lý liên quan đến kiểm định thay đổi đến chóng mặt.
Tính từ đầu năm 2023, thời điểm các trung tâm đăng kiểm bị công an điều tra vì nhận tiền để bỏ qua lỗi kỹ thuật đến nay đã ba năm. Trong thời gian này, cơ quan chức năng liên tục ban hành văn bản pháp lý để điều chỉnh, bổ sung như động thái "vá lỗi hệ thống đăng kiểm" nhưng vẫn chưa đạt kết quả như kỳ vọng.
Mới đây nhất, Bộ Xây dựng tiếp tục lấy ý kiến dự thảo Thông tư về kiểm định để thay thế văn bản pháp luật hiện hành là Thông tư 47/2024/TT-BGTVT (*). Người dân kỳ vọng lần sửa chữa này những bất hợp lý, phiền phức còn tồn đọng mà các quy định trước đó không giải quyết được sẽ có câu trả lời, đặc biệt là việc các thay đổi bị xem là "độ chế" và từ chối đăng kiểm. Các chủ xe mong rằng quy định xe phải hoàn toàn "đúng nguyên bản" một cách cứng nhắc, một điều không dễ hay thậm chí không thể thực hiện, sẽ được bãi bỏ trong thông tư mới.
Từ khi xảy ra "đại án đăng kiểm", văn bản pháp lý nền tảng cho hoạt động kiểm định là Thông tư 16/2021/TT-BGTVT ngày 12-8-2021 của Bộ Giao thông Vận tải cũ (nay là Bộ Xây dựng) được sửa đổi bằng một loạt 4 thông tư liên tiếp được ban hành nối đuôi nhau.
Các thông tư này bao gồm Thông tư 02/2023/TT-BGTVT (ban hành ngày 21-3-2023, hiệu lực từ 22-3-2023); Thông tư 08/2023/TT-BGTVT (ban hành ngày 2-6-2023, hiệu lực từ 3-6-2023); Thông tư 30/2024/TT-BGTVT (ban hành ngày 12-8-2024, hiệu lực từ 1-10-2024); Thông tư 47/2024/TT-BGTVT (ban hành ngày 15-11-2024, hiệu lực từ 1-1-2025.
Ngoài 4 thông tư nói trên, còn phải tính thêm các 2 văn bản pháp luật khác liên quan đến đăng kiểm hoặc cải tạo xe như Thông tư 43/2023/TT-BGTVT về trường hợp độ xe không coi là cải tạo, hiệu lực từ 15-2-2024 và Quyết định 43/2025/QĐ-TTg, áp dụng từ 1-3-2026 quy định mới về kiểm định khí thải ô tô.
Như vậy, trong 3 năm có tổng cộng 6 văn bản liên quan đến đăng kiểm xe ô tô liên tiếp được ban hành và sắp có thêm văn bản thứ 7 là thông tư thay thế Thông tư 47/2024/TT-BGTVT đang được lấy ý kiến.
Vấn đề không đơn giản nằm ở con số 6, 7 hay 8 văn bản mà là sự xáo trộn, phiền phức do thay đổi quy định pháp luật mang lại khi chủ xe đi đăng kiểm. Quy định mới liên tiếp được ban hành đã kéo theo tâm lý sợ sai, phòng thủ của đăng kiểm viên. Họ sẵn sàng từ chối bất cứ xe nào có điểm thay đổi khác với hồ sơ gốc, bất kể đó là phụ tùng chính hãng cũng không được chấp nhận. Các chủ xe luôn ở thế yếu vì rất khó khiếu nại, thêm vào đó là quy định, xe nào đã bị một trung tâm đăng kiểm từ chối thì các trung tâm khác không được tiếp nhận.
Một trong những vấn đề người dân than phiền nhiều nhất hiện nay, đặc biệt là từ khi Thông tư 47/2024 được áp dụng từ đầu năm 2025, là việc các trung tâm đăng kiểm bắt buộc xe phải đúng nguyên bản, không được sai chạy một chi tiết nào với hồ sơ gốc khi xuất xưởng, tất cả những thay đổi đều bị xem là "độ chế" và từ chối kiểm định.
Đây là cách làm cứng nhắc, bất hợp lý và sa đà vào tiểu tiết thay vì bản chất của kiểm định. Trường hợp thường gặp nhất là đèn xe, lẽ ra khi kiểm định phải đo xem cường độ sáng có đủ không, độ dài ánh sáng chiếu xa (pha) chiếu gần (cốt) có đạt không, độ chụm có đúng tiêu chuẩn không hay lóe sáng gây chói mắt xe đối diện... theo đúng thông số kỹ thuật được quy định.
Thế nhưng, thay vì kiểm tra trước các thông số đó có đả không, từ khi áp dụng Thông tư 47/2024 thì tất cả xe gắn đèn không đúng loại nguyên bản như khi xuất xưởng đều bị đánh rớt kiểm định. Lẽ ra, điều cần làm là trung tâm đăng kiểm phải đo các thông số của đèn "có đạt quy định an toàn" như nói trên hay không thay vì bắt buộc "phải đúng nguyên bản". Với cách làm này, vấn đề cốt lõi khi kiểm định đèn là an toàn không quan trọng bằng tiểu tiết "đúng nguyên bản", đây là điều bất hợp lý.
Đối với các loại xe ô tô đã sản xuất trên 10 năm, ngay cả phụ tùng chính hãng cũng không còn loại đèn nguyên bản nữa mà sẽ có loại nâng cấp tốt hơn. Thế nhưng, cùng một loại đèn chính hãng, cùng một trung tâm đăng kiểm nhưng trong các năm 2023, 2024 thì được chấp nhận nhưng sang 2025 thì bị đánh rớt.
Đèn chỉ là một trong hàng chục phụ tùng khác của ô tô cho dù thay hàng chính hãng vẫn không thể tìm ra loại giống y nguyên bản khi xuất xưởng. Lý do rất đơn giản là hãng xe đã ngừng sản xuất loại cũ và thay bằng loại thế hệ mới hơn, tính năng tốt hơn, công nghệ mới hơn.
Nghịch lý là quy định đăng kiểm thay vì bảo đảm an toàn lại đẩy người dân vào chỗ mất an toàn. Khi phụ tùng chất lượng cao chính hãng không được chấp nhận, chủ xe phải tìm mua phụ tùng giống nguyên bản nhưng chất lượng thấp bán trôi nổi trên mạng, tức là mất an toàn hơn nhưng lại được cơ quan giám sát an toàn chấp nhận!
Ngoài ra, người dân còn có thể "lách" bằng cách thuê các món phụ tùng nguyên bản để đi đăng kiểm trót lọt rồi lại tháo ra, gắn lại phụ tùng của họ như cũ.
Người dân đã chịu quá nhiều phiền toái từ sau vụ "đại án đăng kiểm" đến nay như trạm đăng kiểm quá tải, dữ liệu phạt nguội không chính xác, phụ tùng chính hãng không được chấp nhận, những thay đổi nhỏ vẫn bị xem là độ chế trong khi đây là điều bình thường ở các nước khác... Vì vậy, mong là lần thay đổi này, thông tư mới giải quyết tận gốc vấn đề, bảo đảm hệ thống đăng kiểm vận hành đúng bản chất là bảo đảm an toàn thay vì sa vào tiểu tiết nguyên bản hay không nguyên bản.
----------------------------------
(*) https://vnexpress.net/de-xuat-oto-do-thiet-bi-noi-ngoai-that-van-duoc-dang-kiem-5062262.html
